Login lub e-mail Hasło   

Ekspansja ludów turkijskich

Odnośnik do oryginalnej publikacji: http://www.aries.com.pl/grzegorzj/lingwp(...)ur.html
Klasyfikacja ludów turkijskich Zachodniohuńskie Wschodniohuńskie bułgarskie †Bułgarzy †Chazarowie Czuwasze oguzyjskie 1 †Peczenegowie &da...
Wyświetlenia: 3.629 Zamieszczono 07/10/2008

Klasyfikacja ludów turkijskich

  Zachodniohuńskie Wschodniohuńskie  
bułgarskie †Bułgarzy
†Chazarowie
Czuwasze
   
oguzyjskie 1 †Peczenegowie
†Uzowie
Gagauzi
Gagauzi bałkańscy
--------
†Seldżucy
Turcy
Azerowie
Azerowie irańscy
Ajnallusi
Karapapasi
Afszarowie
Szachseweni
Baharlusi
Mokaddamowie
Nafarowie
Piszagcziowie
Kadżarowie
Karagozlusi
Kaszkajowie
Salczucy
Chaladżowie
Sonkorzy
Chorasanie
--------
Turkmeni
Truchmeni
--------
Salarowie
†Tujue
†Ujgurowie
Tofalarzy
Tuwińczycy
--------
Chakasi
Kamasyńczycy
Tatarzy czułymscy
Szorowie
Jugurowie
Teleuci
--------
Jakuci
Dołganie
ujgursko-oguzyjskie 2
kipczackie 3 †Kipczacy
Tatarzy
Baszkirzy
--------
Nogaje
Karakałpacy
Kazachowie
--------
†Kumani
Judeo-Krymczacy
Karaimi
Kumycy
Karaczaje
Bałkarzy
Urumowie
Krymczacy
Kirgizi
Ałtajczycy
kirgisko-kipczackie 4
karłuckie 5 †Karłucy
†Czagataje
Ili Turki
Ajnowie
Uzbecy
Uzbecy afgańscy
Ujgurowie
   

Źródło: kombinowane, według różnych pozycji literatury podanej niżej.

† – ludy dziś nieistniejące;
1 południowe;
2 północne;
3 zachodnie;
4 środkowe;
5 wschodnie, karluckie.

Alfabetyczna lista wymienionych w tabeli ludów, zawierająca dodatkowe informacje (b.d. – brak danych):

  1. Afszarowie, 290 tys., Iran, Afganistan; język może być dialektem południowoazerskiego;
  2. Ajnallusi, Ajnallu, Inallu, Inanlu, 5 tys., Iran; język może być dialektem południowoazerskiego;
  3. Ajnowie, Ainu, Aini, 5 tys., Chiny, Xinjiang; nie mylić z Ajnami japońskimi;
  4. Ałtajczycy, Ojroci (nie mylić z Ojratami, ludem mongolskim), b.d., zob. Teleuci, Górnoałtajski OA; jęz. płd.-ałtajski (talangit); istnieją dialekty pośrednie między płd. a płn.-ałtajskim;
  5. Azerowie, 7 mln., Azerbejdżan; język azerbajdżani;
  6. Azerowie irańscy, 24 mln., Iran, Syria, Irak, Turcja; język południowoazerski, odrębny od języka Azerów z Azerbejdżanu; szereg narodów turkijskich Iranu może mówić jego dialektami;
  7. Baharlusi, Baharlu lub Kamesz, 7,5 tys., Iran; język może być dialektem południowoazerskiego;
  8. Bałkarzy, 85 tys., Kabardyno-Bałkaria; język karaczajsko-bałkarski;
  9. Baszkirzy, 1 mln., Baszkiria (stolica Ufa); język bliski tatarskiemu;
  10. †Bułgarzy, znani z historii jako Protobułgarzy oraz Bułgarzy nadwołżańscy;
  11. Chakasi, Turcy lub Tatarzy jenisejscy lub abakańscy; tu należą Kojbałowie, Kyzyłowie, Kaczynowie (Kacza), Beltirowie, Sagajowie; łącznie z Kamasyńczykami 65 tys., Chakasja (na północ od Ałtaju);
  12. Chaladżowie, 17 tys., Iran; ich język nie jest dialektem azerskim;
  13. †Chazarowie;
  14. Chorasanie, Turcy chorasańscy, Turcy kuczańscy, 400 tys., płn.-wsch. Iran; język pośredni między azerskim a turkmeńskim;
  15. †Czagataje, Turkmenistan; język karłuko-chorezmijski (karluko-chorezmijski);
  16. Czuwasze, 1,8 mln, Czuwaszja – republika autonomiczna nad Wołgą, stolica Czeboksary;
  17. Dołganie, 5 tys., Jakucja;
  18. Gagauzi, 173 tys., Mołdawia, Rumunia, Bułgaria;
  19. Gagauzi bałkańscy, Turcy bałkańscy, 330 tys., Turcja, Grecja, Macedonia, obejmują Karamanów, Turków gerłowskich, Kyzyłbaszów, Gadżolów, Tozluków, Surguczów, Juruków;
  20. Ili Turki, 120, Chiny, Xinjiang;
  21. Jakuci, 363 tys., Jakucja;
  22. Judeo-Krymczacy, Turcy judeo-krymscy, pojedyncze osoby, Uzbekistan; Żydzi wysiedleni z Krymu w czasach Stalina;
  23. Jugurowie, Żółci Ujgurzy lub Sarygjugurzy, 4,6 tys., Chiny, Zhangye; język zachodniojugurski (język wschodniojugurski należy do grupy mongolskiej);
  24. Kadżarowie, 3 tys., Iran; język może być dialektem południowoazerskiego;
  25. Kamasyńczycy, b.d., sturczeni Samojedzi, zaliczani także do Chakasów;
  26. Karaczaje, 156 tys., Karaczajsko-Czerkieski OA; język karaczajsko-bałkarski;
  27. Karagozlusi, Karagozlu, 2 tys., Iran; język może być dialektem południowoazerskiego;
  28. Karaimi, 535 na Litwie, 20 tys. w Izraelu; ich religia wywodzi się ze średniowiecznego odłamu judaizmu, który odrzucił Talmud i tradycję rabinistyczną; możliwe że są potomkami Chazarów, choć ich język jest innego pochodzenia;
  29. Karakałpacy, 400 tys., Karakałpacja (Uzbekistan);
  30. Karapapasi, Karapapachowie, b.d., Iran; język może być dialektem południowoazerskiego;
  31. †Karłucy, Karłuko-Ujgurzy;
  32. Kaszkajowie, 1,5 mln., Iran; język może być dialektem południowoazerskiego;
  33. Kazachowie, 8 mln., z czego 5,2 mln. w Kazachstanie, 1,1 mln. w Chinach;
  34. †Kipczacy, Kipczako-Bułgarzy;
  35. Kirgizi, 2,6 mln., Kirgistan;
  36. Krymczacy, Tatarzy krymscy, Turcy krymscy, 460 tys., Uzbekistan; Żydzi wysiedleni z Krymu w czasach Stalina;
  37. †Kumani, główna ludność Złotej Ordy, w źródłach zach.-europejskich określani jako Kumani, w muzułm. jako Kipczacy, w ruskich jako Połowcy;
  38. Kumycy, 280 tys., Dagestan;
  39. Mokaddamowie, Moqaddam, 1 tys., Iran; język może być dialektem południowoazerskiego;
  40. Nafarowie, Nafar, 3,5 tys., Iran; język może być dialektem południowoazerskiego;
  41. Nogaje, 68 tys., Dagestan, Kraj Stawropolski, Karaczajsko-Czerkieski OA;
  42. †Peczenegowie, Pieczyngowie;
  43. Piszagcziowie, Piszagczi, 1 tys., Iran; język może być dialektem południowoazerskiego;
  44. Salarowie, 55 tys., Chiny;
  45. Salczucy, b.d., Iran; język może być dialektem południowoazerskiego;
  46. †Seldżucy;
  47. Sonkorzy, b.d., Iran (Kurdystan); język może być dialektem południowoazerskiego;
  48. Szachseweni, 130 tys., Iran; język może być dialektem południowoazerskiego;
  49. Szorowie, Tatarzy kuźnieccy (nie mieszać z Szoro-Chakasami), 9,5 tys., Kraj Ałtajski;
  50. Tatarzy, Tartar, 7 mln., z czego 5,7 mln. w Tatarstanie (stolica: Kazań); wśród Tatarów syberyjskich w osobny naród wyróżnia się czasem Baraba; Karatajowie to Erzjanie (lud ugrofiński), którzy przeszli na tatarski;
  51. Tatarzy czułymscy, b.d., rz. Czułym; bliscy Szorom (przypuszczalnie ten sam język);
  52. Teleuci, jęz. okreslany jako północnoałtajski, telengut, tuba, kumandyński lub czałkański; łącznie Ałtajczyków jest 72 tys.; Górnoałtajski OA;
  53. Tofalarzy, Tofa, dawniej Karagasi lub Sajan-Samojedzi; 600, Obw. Irkucki;
  54. Truchmeni, b.d., Kałmucja;
  55. †Tujue nazwa chińska, w starej pisowni T'uküe, język jenisejsko-orczoński lub starooguzyjski;
  56. Turcy, Osmańczycy, 61 mln., z czego w Turcji 46 mln., poza tym 850 tys. w Bułgarii (9% ludności), Macedonia, Grecja, Cypr; język turecki lub osmanli;
  57. Turkmeni, 6,4 mln., z czego 3,4 mln. w Turkmenistanie, 2 mln. w Iranie, 500 tys. w Afganistanie;
  58. Tuwińczycy, dawniej Urianchajczycy, 233 tys., Tuwiński OA; język tuwański;
  59. †Ujgurowie, Protoujgurowie; język staroujgurski;
  60. Ujgurowie, 7,5 mln., Chiny, Xinjiang; w tym Chotanowie, Lop (Łob, chiń. Luobu), Akto i Dolanowie (okolice Takla Makan); język nowoujgurski;
  61. Urumowie, b.d., Gruzja, Grecja, Ukraina; język bliski krymskotatarskiemu, lud określa się jako Grecy;
  62. Uzbecy, 16,5 mln., Uzbekistan;
  63. Uzbecy afgańscy, 1,4 mln.; język Uzbeków afgańskich określany jest jako południowouzbecki;
  64. †Uzowie.

Większość ludów turkijskich to muzułmanie sunnici. Wyjątek stanowią wyznawcy prawosławia (Czuwasze, Gagauzi i niektóre ludy Syberii), lamaiści (Tuwińczycy, Jugurzy i niektóre inne ludy Syberii), animiści (ludy Syberii) i Karaimi, wyznawcy własnej religii, odłamu judaizmu, określanej też jako mozazaizm.

Ciekawostki dotyczące ludów turkijskich

  • Język ojracki z grupy mongolskiej, ojrocki to inna nazwa ałtajskiego z grupy turkijskiej.
  • Jugurowie zachodni to lud turkijski, wschodni – mongolski.
  • Dialekt szorski języka chakaskiego jest używany przez Szorów, którzy porzucili swój język i przeszli na chakaski.
  • Termin „kazak” (qazaq) oznaczał człowieka żyjącego w stepie poza osadami. Obecnie jest to nazwa rosyjskich i ukraińskich Kozaków i osobnej turkojęzycznej narodowości (Kazachowie), a istnieje też kazachski dialekt języka azerskiego używany w Azerbejdżanie.
  • Obok turkijskiego języka chaladzkiego używanego w Iranie istnieje język chaladzki z grupy indo-irańskiej.
  • Obok turkijskiego chorasańskiego, pośredniego między azerskim a turkmeńskim, istnieje chorasański dialekt języka perskiego (farsi).
  • Kumycy (Kumuk, Kumyk) to zamieszkujący Dagestan lud turkojęzyczny, Kumuch to dialekt płn.-wsch. kaukaskiego jęz. lackiego.
  • Imperium mongolskie było zamieszkane w zdecydowanej większości przez ludy turkijskie. Choć na tronie Złotej Ordy zasiadali najbliżsi potomkowie Czyngis-chana, państwo miało ludność niemal wyłącznie turkijską.
  • Etnonim „Turek” (Türk) oznaczał pierwotnie jedno z licznych plemion turkijskich. Objęcie tą nazwą i innych plemion turkijskich należy przypisać wywyższeniu plemienia, a potem grupy plemion tak siebie nazywających, a następnie autorom muzułmańskim, którzy zaczęli tak nazywać wszystkich znanych im mieszkańców stepów mówiących podobnymi językami. Konsekwentne wprowadzenie terminu „turkijski” zawdzięczamy jednak dopiero nauce europejskiej. W Polsce bardzo często błędnie używa się terminu „turecki”, który poprawnie odnosi się do Turków zamieszkałych w państwie o nazwie Turcja. Jedynie niektórzy altaiści odróżniają terminy „turecki” i „turkijski”.
  • Uzbecki podlegał wpływom perskim: dziś jego system wokaliczny utracił harmonię samogłosek i przypomina system tadżycki. Do dziś w jęz. uzbeckim wyróżnia się dialekty karłucki, kipczacki i oguzyjski (ten ostatni może być też dialektem jęz. chorasańskiego)

Wczesne dzieje ludów turkijskich przedstawione zostały w kalendarium historycznym.

Linki

Wykaz literatury drukowanej można znaleźć tutaj.

Podobne artykuły


11
komentarze: 172 | wyświetlenia: 485
10
komentarze: 2 | wyświetlenia: 1144
8
komentarze: 0 | wyświetlenia: 284
6
komentarze: 48 | wyświetlenia: 670
6
komentarze: 81 | wyświetlenia: 320
6
komentarze: 58 | wyświetlenia: 2474
5
komentarze: 62 | wyświetlenia: 1036
124
komentarze: 52 | wyświetlenia: 141781
118
komentarze: 23 | wyświetlenia: 239759
91
komentarze: 20 | wyświetlenia: 111161
90
komentarze: 29 | wyświetlenia: 122174
 
Autor
Artykuł

Powiązane tematy






Brak wiadomości


Dodaj swoją opinię
W trosce o jakość komentarzy wymagamy od użytkowników, aby zalogowali się przed dodaniem komentarza. Jeżeli nie posiadasz jeszcze swojego konta, zarejestruj się. To tylko chwila, a uzyskasz dostęp do dodatkowych możliwości!
 

© 2005-2018 grupa EIOBA. Wrocław, Polska