Login lub e-mail Hasło   

Nieregularne zmiany wyrazów

Odnośnik do oryginalnej publikacji: http://www.aries.com.pl/grzegorzj/lingwp(...)g1.html
Artykuł ten traktuje o słabo opisanym w literaturze procesie, jakim jest rozwój fonetyczny wyrazów niezgodny z regułami. Nieznane są rozmiary tego procesu, wydaje...
Wyświetlenia: 3.115 Zamieszczono 07/10/2008

Artykuł ten traktuje o słabo opisanym w literaturze procesie, jakim jest rozwój fonetyczny wyrazów niezgodny z regułami. Nieznane są rozmiary tego procesu, wydaje się jednak, że im wyraz częściej używany, tym ma większą szansę na nieregularną zmianę fonetyczną spowodowaną frekwencją. Szczególnie często nieregularności obserwujemy przy zapożyczaniu wyrazu z jednego języka do innego.

Niektóre poniższe dane uchodzą za pewne, inne są dyskusyjne. W niektórych wypadkach być może doszło do skrzyżowania dwóch różnych rdzeni (zob. np. łabędź). Podano hipotetyczne rekonstrukcje form w prajęzyku, tj. formy, jakie powinny były istnieć, gdyby dany wyraz rozwijał się zgodnie z regułami. Niemal na pewno wiadomo, że tylko jedna z takich rekonstrukcji może przedstawiać formę niegdyś rzeczywiście istniejącą, rzadko jednak wiadomo, która to forma.

Języki słowiańskie
chorągiew
  • pol. chorągiew < PS *xorǫgy;
  • słoweń. karógva < PS *karǫgy,
  • czes. korouhev < PS *korǫgy.

jaskółka
  • pol. jaskółka < PS *jastkol-;
  • stpol. jastkułka < PS *jastkul-;
  • czes. vlaštovka < PS *vlastj-;
  • słowac. lastovička, ros. lastka, lastočka < PS *last-;
  • bułg. ljastovica < PS *lěst-;
  • por. nieregularności w językach IE.

olbrzym
  • pol. olbrzym < PS *olъbrimъ;
  • strus. obrinъ, lm obre < PS *ob(ъ)rinъ;
  • stczes. ober < PS *obъrъ (< Avar-).

pokrzywa
  • pol. pokrzywa < PS *pokriva;
  • czes. kopřiva < PS *kopriva, por. pol. Koprzywnica;
  • ukr. kropyva < PS *kropiva;
  • ros. krapiva < PS *krapiva.

Języki romańskie
alauda
  • celt. alauda ‘skowronek’ (→ łac.) < IE *alaud-;
  • hiszp. alondra < łac. *alaundra;
  • por. nieregularności w językach IE.

hirundo
  • łac. hirundō ‘jaskółka’;
  • port. andorinha, galic. andoriña < łac. *handurinia (wpływ bask. ander ‘kobieta’?);
  • hiszp. golondrina < łac. *gulundrina;
  • katal. oreneta < łac. *hurineta;
  • katal. dial. oronella < łac. *hurinella;
  • prow. randoleta < łac. *randuleta;
  • stfr. aronde < łac. *harundō (fr. hirondelle ← łac.);
  • wł. rondine < łac. *rundinem;
  • por. nieregularności w językach IE.

lacerta
  • łac. lacerta ‘jaszczurka’;
  • hiszp. port. lagarta < łac. *lacarta;
  • wł. lucertola < łac. *locertula;
  • por. nieregularności w językach IE.

locusta
  • łac. locusta ‘szarańcza’;
  • hiszp. langosta < łac. *langusta;
  • por. nieregularności w językach IE.

luscinia
  • łac. luscinia ‘słowik’;
  • wł. usignolo < łac. *usiniolum;
  • wł. rusignolo < łac. *rusiniolum;
  • fr. rossignol, prow. rossinhol, katal. rossinyol < łac. *rusciniolem;
  • hiszp. ruiseñor < łac. *rusciniorem;
  • rum. privighetoare ma zupełnie inne pochodzenie;
  • por. nieregularności w językach IE.

Języki indoeuropejskie
biały
  • pol. biały < PS bělъjь, skr. bhālam ‘blask’ (może związane z bhāti ‘świecić’), litew. bolúoti ‘bieleć’, stisl. bál ‘ogień’ < IE *bhēlHo-, *bhōlH-;
  • litew. báltas ‘biały’ (por. pol. błoto), balà ‘bagno’, gr. phalós ‘biały’ < IE *bhəlH-;
  • gr. alphós ‘biała plama’, łac. albus ‘biały’, umbr. alfu ‘biała’, ang. elf ‘elf’ < PG *alb- < IE *əlbho-;
  • może też pol. lebioda i łoboda < PS *elbeda, *olboda, gr. álphi, álphiton ‘jęczmień’, alb. elp, elbi ‘jęczmień’ < IE *əlbh-;
  • litew. balánda ‘lebioda’ < IE *bholonH-;
  • zob. też łabędź.

chłop
  • pol. chłop, ros. xolóp ‘chłop pańszczyźniany’, scs. xlapъ ‘niewolnik’ < IE *kHolHp-;
  • litew. šélpti, šelpiù ‘pomagać’, pašalpà ‘pomoc’ < IE *ḱelHp-, *ḱolHp-;
  • ang. help ‘pomagać’, goc. hilpan < IE *kelb-.

chłód
  • pol. chłód, ros. xólod ‘zimno’, może też nider. hal ‘zamarznięty grunt’ < IE *kHoldh-;
  • litew. šáldyti ‘mrozić’ < IE *ḱolHdh-;
  • pol. słota, litew. šáltas ‘zimny’, šal̃tis ‘mróz’, šálti, šą̃lа ‘marznąć’, łot. sal̂ts ‘zimny’, aw. sarǝta-, npers. serd, oset. sald ‘mróz’ < IE *ḱolHt- (por. scs. slana ‘lód’);
  • ang. cold ‘zimny’, goc. kalds, łac. gelidus < IE *gelHdh-;
  • skr. hlādate ‘odświeża się’ < IE *ghelHd-;
  • skr. jаḍаs ‘zimny, zdrętwiały’ < IE *geldo-.

cztery
  • pol. cztery < PS *čьtyry < IE *kʷĕtūrūs;
  • gr. téttares, scs. četyre < PS *četyre < IE *kʷetūres, *kʷetwəres < PIE *kʷetwHres;
  • litew. keturì, skr. catur < IE *kʷetur-;
  • łac. quattuor < IE *kʷatwor;
  • goc. fidwōr < IE *petwōr.

*dgʷel-
  • gr. bdélla ‘pijawka’ < IE *dgʷel-;
  • łac. hirūdo < IE *dgʷir-;
  • niem. Egel, stang. igel, szw. igel < PG *egal- < IE *eghol-;
  • ndn. zullen ‘ssać smoczek’, zulp ‘gałganek do ssania’, tulken ‘ssać, pić dużymi łykami’, nider. tullen ‘chlać, żłopać’ < IE *dul-;
  • gr. neogillós ‘krótko ssący’, Gíllos < IE *gil-;
  • litew. žį̃sti (žiñda, žiñdō) ‘ssać’, IE *ǵeid- (dwie dźwięczne!);
  • awest. xšvīd- ‘mleko’, litew. svíestas ‘masło’ < IE *ksweid-;
  • toch. tsuk- ‘pić’, skr. dogdhi ‘doi’, dogha ‘mleczarz’ < IE *dheugh-;
  • litew. dėlė ‘pijawka’ < *dhēl-;
  • może pol. doić, skr. dhayati ‘ssie’, łac. fēlāre ‘ssać’ < IE *dhēi-;
  • goc. daddjan ‘ssać’ < IE *dhodhi-.

dziewierz
  • pol. dziewierz ‘brat męża’, litew. dieverìs, skr. devár-, gr. dāḗr < IE *daiwer-, *dāiwer-;
  • orm. taigr < IE *daigher-;
  • stang. tācor, sgn. zeihhur < IE *daiger-;
  • łac. lēvir < IE *lēwir- (*laiwir-?).

gabać
  • stpol. gabać ‘atakować’ (por. nagabywać), litew. góbti ‘brać w posiadanie’, łac. habēre ‘mieć’ < IE *ghābh-, *ghəbh-;
  • ros. zabota ‘troska’, zabotit’sja ‘troszczyć się’, ang. keep < PG *kōpj- ‘trzymać, patrzeć, troszczyć się’ < IE *ǵāb-;
  • łac. capere ‘chwytać’, ang. have ‘mieć’ < PG *xabē- < IE *kəp-.

gniazdo
  • pol. gniazdo, scs. gnězdo < IE *g(h)noizdo-;
  • litew. lìzdas < IE *lizdo-;
  • ang. nest, łac. nīdus, skr. nīḍa- < IE *nizdo-.

gnida
  • pol. gnida, łot. gnīda, stnord. gnit, stszw. gnether, szw. gnet, duń. gnid < IE *ghnid-;
  • litew. glìnda < IE *ghlindā;
  • łac. lēns, gen. lendis < IE *ghlend-;
  • ang. nit, stang. hnitu, niem. Niss, Nisse < IE *knid-.

gród
  • pol. gród, ogród, ogrodzenie, żerdź, ros. górod ‘miasto’, litew. gar̃das ‘ogrodzenie’, alb. gardh ‘płot’, skr. gr̥hás ‘dom, mieszkanie’, aw. gərəða- ‘jaskinia, domostwo’, toch. B kercci, kerciye ‘pałac, budowla’, fryg. Manegordum ‘miasto Manesa’, goc. gards ‘dom’, stisl. gerði ‘działka, ogrodzone poletko’, ang. yard ‘ogrodzone podwórze’, gr. korthílai ‘skręty, skupiska, kopce’ < IE *ghordh-, *gherdh-;
  • ros. zoród ‘stóg, ogrodzone miejsce na stóg’, litew. žárdas ‘ogrodzone miejsce do suszenia lnu lub grochu’, žar̃dis ‘zagon’, prus. sardis ‘płot’, fryg. Manezordum ‘miasto Manesa’ < IE *ǵhorHdh-;
  • łac. hortus ‘ogród’, gr. khórtos ‘ogrodzone miejsce’, het. gurta ‘cytadela, akropol’ < IE *ghort-;
  • może też stang. targe, sgn. zarga ‘ogrodzenie’, niem. Zarge ‘odrzwia’, PG *targō-, *targōn- ‘oprawa, ogrodzenie, tarcza’, litew. dar̃žas ‘ogród’ < IE *dorǵh-;
  • zob. też targ.

jaskółka
  • pol. jaskółka, ros. lastočka, por. wyżej, może IE *lāst-;
  • litew. lakštingala ‘słowik’ (wg lakstaũ, lakstýti ‘latać’?);
  • łac. luscinia ‘słowik’ < IE *luskaniā, może zamiast *nokt-kaniā, por. wyżej;
  • ang. nightingale ‘słowik’ (według stang. galan ‘śpiewać, krzyczeć’) < IE *nokt-kalia;
  • gr. khelīdṓn, khelidwṓn ‘jaskółka’ < IE *ǵhelidw-;
  • łac. hirundo < IE *ǵhirund-, por. wyżej;
  • alb. dallëndyshe < IE *ǵhol-ont-;
  • może litew. kregždė͂, krẽgždė < IE *kredǵh-;
  • ang. -gale w nightingale ‘słowik’, niem. Nachtigall, śir. gelbund ‘wróbel’, litew. lakštingala ‘słowik’ < IE *ǵhol-, *ǵhel-;
  • pośredni związek z ang. swallow, hol. zwaluw, sgn. swalawa, niem. Schwalbe, stnord. svala ‘jaskółka’ < IE *swolu- ‘żółtoszary’ (zamiana *ǵhelu- ‘żółty’);
  • słow. *solvьjь ‘słowik’, pol. słowik, prus. salowis, por. sgn. salo, salawēr ‘ciemny, mętny’, ang. sallow ‘blady’ < IE *solu-, *solōu-;
  • gr. koloiós ‘kawka’ < IE *ḱol-;
  • celt. alauda ‘skowronek’ (→ łac.) < IE *alaud-, por. wyżej;
  • łac. lud. *vannellum ‘czajka’ (→ fr. vanneau), związek z ir. fáinle, fáinleog ‘jaskółka; jerzyk’, stir. fannall, szk. fainleag, wal. gwennol, bret. gwennili < IE *Hwet- ? – por. gr. aetma ‘płomień’ (?), áēma ‘wianie’, łac. vannus ‘wachlarz’;
  • ir. áinle, áinleog z nieregularnym zanikiem f-.

jaszczur
  • pol. jaszczur, jaszczurka, ros. jaščer < IE *āsker-;
  • łot. šķir̃gata, šķìrgaîlis, alb. hardhëlë < IE *skr̥g-, *skerǵ-;
  • łac. lacerta < IE *dlaker-, por. wyżej;
  • gr. drákōn ‘smok, wąż’ < IE *drakon-;
  • skr. śalabha- ‘szarańcza’ < IE *ḱolobh-;
  • litew. skerỹs < IE *skeri-;
  • łac. locusta < IE *dlokust-, por. wyżej.

*jem-
  • łot. jumis, juma, jume ‘dwie połączone rzeczy’ < IE *jumi-, *jumā-;
  • skr. yamá- ‘bliźniak’, aw. yǝ̄ma-, stir. emuin ‘bliźniacy’, emnatar ‘podwajają się’ < IE *jemo-;
  • łac. geminus, -a, -um ‘bliźniaczy, podwójny’ < IE *gem-;
  • litew. kemerĩs ‘owoc lub orzech zrośnięty z dwóch’ < IE *kem-.

kamień
  • pol. kamień, kamy-k < IE *kām-;
  • stisl. hamarr ‘skała’, ang. hammer ‘młot’ < IE *kam- (*kəm-);
  • litew. akmuõ ‘kamień’, skr. aśman- ‘kamień’, gr. ákmōn ‘kowadło’ < IE *akm-, *aḱm-.

lis
  • pol. lis, ros. lisa < IE *wleipso- (*wleipḱo-);
  • łot. lapsa < IE *wlopsā- (*wlopḱā-);
  • litew. lãpė, prus. lape < IE *wlopjā-;
  • gr. alṓpēks, D alṓpekos, < IE *H2loH3pek-;
  • gr. alōpós < IE *H2loH3po-; niereg. ngr. alepoũ;
  • łac. vulpēs, volpēs, volpēx < IE *wl̥pei-, *wl̥pek- (bliskie germ. nazwie wilka, *wulfa-, i wilczycy, *wulbjō-, oraz litew. vilpišī̃s ‘dziki kot’, śpers. gurpak, npers. gurba ‘kot domowy’);
  • skr. lopāka, lopāśa ‘szakal’ < IE *loupēko-, *loupēḱo-;
  • goc. faúhō ‘lis’ < IE *pukā-;
  • hol. vos, ang. faws < IE *pus-;
  • ang. fox ‘lis’, vixen ‘lisica’ (niereg. v-), niem. Fuchs < IE *puks-.

łabędź
  • pol. łabędź < PS *olbǫdь < IE *olHbond-;
  • stpol. także łabęć, czes. labuť < PS *olbǫtь < IE *olHbont-;
  • ros. lébed' < PS *elbedь; sgn. albiz, stisl. ǫlptr < PG *elpet-, *alpet- < IE *elHbed-, *olHbed-;
  • litew. balañdis ‘gołąb’ < IE *bolHond-;
  • pol. gołąb, ros. golubój ‘bladoniebieski', prus. golimban ‘niebieski’, litew. gelumbė͂ ‘ubranie’ < IE *golomb-;
  • łac. columba ‘gołąb’, gr. kólymbos ‘nurkowanie, nur (Colymbus)’ < IE *kolomb-;
  • litew. gul͂bė, gulbė͂ ‘łabędź’, s-ch. dial. gūb < IE *gl̥b-;
  • pol. dial. kiełp ‘łabędź’, s-ch. kup, ros. dial. kolpʹ ‘warzęcha’ < PS *kъlpь < IE *kl̥p-;
  • zob. także biały.

łgać
  • pol. łgać, goc. liugan ‘kłamać’, laugnjan ‘przeczyć’, sgn. lugî ‘kłamstwo’, stlitew. luginaite ‘zdradziecki’, stir. D lp logaissi ‘kłamcy’, follugaim ‘ukrywam’ < IE *leugh-;
  • stisl. lokka ‘oszukiwać’, litew. lūgóti ‘prosić’, łot. lùgti < IE *lug-.

mrówka
  • pol. mrówka, strus. morovii, słoweń. mrávlja, mrȃv < PS *morvь- < IE *morwi-;
  • ros. muravéj < IE *mourāwi-;
  • stisl. maurr < IE *mouru-;
  • śrirl. moirb < IE *morbhi-;
  • łac. formīca < IE *bhormīk-;
  • gr. mýrmēks < IE *murmāk-;
  • gr. býrmāks < IE *burmāk-;
  • gr. órmikas < IE *ormikə-;
  • aw. maorīš, maoiri- < IE *mourī-;
  • skr. vamra- < IE *womro-.

mucha
  • pol. mucha < IE *mousā (*mouksā);
  • pol. meszka, mszyca, litew. musià, mùsė, musìs < IE *musi-;
  • łac. musca < IE *muksā (*muskā);
  • stsas. muggia ‘komar’, sgn. mucka, stang. mycg < IE *mukjā;
  • stisl. < IE *muHjā;
  • gr. myĩa ‘mucha’, att. mỹa, ngr. mýga (niereg.) < IE *muHsjā;
  • orm. mun < IE *muHson-;
  • może też litew. mãšalas ‘komar’, mãkatas ‘meszka’, skr. maśáka- ‘bolimuszka, komar’ < IE *moḱo-, *moko-;
  • skr. mákṣ-, mákṣā, makṣikā ‘mucha, pszczoła’ < IE *moḱso-.

nać
  • pol. nać ‘liście i łodygi’, prus. noatis ‘pokrzywa’, litew. natrė͂, nõterė ‘t.s.’, łot. nâtre ‘t.s.’ < IE *naHt-, *nat-;
  • ang. nettle ‘pokrzywa’, stang. netele, niem. Nessel, sgn. nazza, nezzila < PG *nati- < IE *nəd-.

nagi
  • pol. nagi, litew. núogas, skr. nagná-, stir. nocht, wal. noeth, łac. nūdus (< *nogʷedos), goc. naqaþs, naqad-, niem. nackt, ang. naked, het. nekumant- < IE *nogʷ-, *negʷ-;
  • aw. maɣna- < IE *mogʷ-;
  • gr. gymnós < IE *gŏgʷ-;
  • gr. lymnós (Hezychiusz), stir. lomm, lommar, wal. llwm < IE *logʷ-.

*nāu-
  • gr. naũs, neõs ‘statek’, łac. nāvis, skr. nāu- < IE *nāu-;
  • stsas. naco ‘czółno’, sgn. nacho, niem. Nachen, dial. Ache (niereg.) < IE *nag-.

paproć
  • pol. paproć, ros. páporotʹ, bułg. páprat < IE *pōporəti-;
  • stczes. kарrаtiе, słowac. kарrаtiе < IE *kōporəti-;
  • słowac. рарrаdiе < IE *pōporəd(h)i-;
  • czes. kарrаd < IE *kōporəd(h)i-;
  • litew. papártis < IE *poporəti-;
  • litew. papar͂tis, рараrtу̃s < IE *poporti-;
  • łot. paparde, paparda < IE *poporəd(h)-;
  • łot. paparske, paparkste, paparksts < IE *poport-k-;
  • skr. párpaṭa- ‘gatunek zioła (Helyotis, Mollugo)’ < IE *porporto-;
  • gr. ptéris, ptéreōs; pterís, pterídos < IE *pteri-, *pterid-;
  • ang. fern, stang. fearn, sgn. farn < IE *porno-;
  • sgn. farm < IE *pormo-;
  • gal. ratis, ir. raith, wal. rhedyn, bret. raden < IE *prəti-.

pąć
  • stpol. pąć ‘droga’ (por. pol. pątnik), scs. pǫtь, łac. pons, D pontis ‘most’, gr. pátos ‘ścieżka’, póntos ‘morze’ (pierw. ‘droga przez morze’) < IE *pont-, *pn̥t-;
  • ang. path ‘droga, ścieżka’, niem. Pfad < PG *paþa- < IE *bot-;
  • możliwe, że dalej spokrewnione z ang. foot, łac. pēs, ped-, gr. poũs, pod- < IE *pod-, *ped-.

pchła
  • pol. pchła (niereg.), stpol. błeszka, ros. bloxá < PS *blъxa, litew. blusà < IE *blusā;
  • alb. plesht, orm. lu, skr. plúṣi- < IE *plus-;
  • gr. psýlla, psýllēs < IE *psul-;
  • łac. pūlex < IE *pusl-;
  • ang. flea, stang. fleah < PG *flaux- < IE *p(s)louk-.

pięć
  • pol. pięć, scs. pętь, litew. penkì, skr. pañca, gr. pénte < IE *penkʷe;
  • łac. quinque < IE *kʷenkʷe;
  • goc. fimf < IE *pempe.

pięść
  • pol. pięść, niem. Faust, ang. fist < PG *funxʷ-sti- < IE *pn̥kʷsti- (por. ang. finger ‘palec u ręki’ < *fungʷ-r-);
  • gr. pygmḗ < IE *pŏgʷm-;
  • łac. pugnus ‘pięść’ < IE *pŏgʷn-;
  • litew. kùmštis, prus. kuntis ‘pięść’ < *kūmpstis, ang. hand < IE *kn̥Hp-sti-, *konp-stu-.

płakać
  • pol. płakać, opłakiwać, litew. plàkti, plakù ‘ubijać, chłostać’, plõkis ‘uderzenie rózgą’, gr. plḗssō < *plākjō ‘uderzam’, stisl. flaga ‘nagły atak’, flögra ‘trzepotać’, ang. flaw ‘szkwał’ < *plāk-;
  • gr. plḗgnȳmi ‘uderzam’, plēgē ‘uderzenie’, łac. plangere ‘bić’, goc. flōkan ‘opłakiwać, bić się w piersi’, stisl. flóki ‘filc’, flökra ‘wałęsać się’, niem. Fluch ‘przekleństwo’ < *plāg-.

płuco
  • pol. płuco, czes. plíce (lm), scs. plušta, pljušta (lm), prus. plauti, litew. plaũčiai, łot. plàušas, plàuši (i niereg. plaûkšas, plaukši), gr. pléumōn < IE *plouti-, *pleuti-, *pleumon-;
  • gr. pnéumōn < IE *pneumon-;
  • łac. pulmō < IE *pulmon-;
  • skr. klóman-, kloma- ‘prawe płuco’ < IE *kʷlou-.

*pod-
  • ang. fat, vat ‘kadź, cysterna, zbiornik’, niem. Fass ‘beczka’, sgn. faʒ, stnord. fat ‘naczynie, pokrywa, ubranie’, PG *fata- ‘garnek’, litew. púodas < IE *podos;
  • łac. pōtus ~ pottus ‘kubek, naczynie do picia’ < IE *pōtos.

*pot-
  • pol. potężny, łac. potis ‘potężny’, hospes, gen. hospitis ‘przyjaciel, gość, gospodarz’, nepōs, gen. nepōtis ‘wnuk’, gr. pósis, póssis ‘małżonek’, pótnia ‘pani, władczyni’, despótēs ‘pan domu, władca, posiadacz’, skr. pati- ‘małżonek’, litew. pàts ‘małżonek, sam’, viẽšpats ‘pan’ < IE *pot-;
  • pol. gospodarz, ros. gospód ʹ ‘pan’ < IE *podh-;
  • gr. despózō ‘panować, władać’, népodes ‘potomkowie’ < IE *pod-;
  • może pol. pani (por. gr. pótnia, déspoina ‘pani domu’) < IE *pod-niH.

pół
  • pol. pół < IE *pol-;
  • skr. phálati ‘pęka na dwie części’ < IE *pHol-;
  • łac. spolium ‘łup, zdjęta skóra zwierzęcia’ < IE *spol-;
  • ang. half ‘pół’ < IE *kolp-.

sarna
  • pol. sarna, ros. sérna ‘kozica’, strus. sьrna ‘sarna’, gr. kárnos ‘zwierzę hodowlane, owca’, litew. šérnas ‘dzik’ < IE *ḱrH2n-;
  • litew. stìrna ‘sarna’ < IE *strH2.

serce
  • pol. serce, scs. srьdьce < PS *sьrdьce, litew. širdìs, prus. seyr, goc. haírtō, niem. Herz, ang. heart, łac. cor, gen. cordis, stir. cride, ir. croidhe, gr. kardía, hom. kẽr, orm. sirt, het. karz, kir, gen. kartijaš < IE *ḱērd-, *ḱrd-;
  • skr. kārdi- < IE *krd- (kentum, zapożyczone?);
  • skr. hr̥d-, aw. zərəd- < IE *ǵhrd-.

słońce
  • pol. słońce < PS *sъlnь-ko < IE *sl̥n-;
  • łac. sōl < IE *swoHl-;
  • gr. hḗlios < IE *sweHl-;
  • gr. hom. ēélios < IE *seHwel-;
  • litew. sáulė, stnord. sowulo, szw. sol < IE *souHl-;
  • ang. sun, niem. Sonne < IE *sn̥n-.

swoboda
  • pol. swoboda, ros. svobóda ‘swoboda, wolność’, strus. svobóda ‘wolność, niepodległość’, scs. svobьstvo ‘osoba’ < PS *svob- < IE *swobh-;
  • pol. osoba, scs. sobьstvo ‘osoba’ < PS *sob- < IE *sobh-;
  • stpol. świeboda ‘wolność’ < PS *svěboda < IE *swēbh-;
  • ros. slobodá ‘osada wolnych rolników’, strus. slobóda ‘wolność osobista’ < PS *sloboda < IE *slobh-;
  • może także ang. self ‘dusza, sam’, goc. silba ‘sam’ < IE *selbh-.

syty
  • pol. syty, może het. sunnai ‘napełnia’ < IE *sūt-;
  • może pol. suty, sowity < IE *səut-, *səwīt-;
  • litew. sotùs ‘syty’, łot. sãts ‘sytny, pożywny’, goc. sōþ ‘nasycenie’ < IE *sāt-;
  • łac. satis ‘wystarczy’, satur ‘syty, pełny’, gr. áatos ‘nienasycony’, ir. sathach ‘syty’ < IE *sət-;
  • może gr. hádēn, joń. ádēn ‘wystarczy’ < IE *səd-.

świnia
  • pol. świnia, aw. (gen.), alb. thi, ang. sow, swine, niem. Sau, Schwein, toch. B suwo, gal. sutegis ‘chlew’, łac. sūs ‘świnia’, gr. hỹs < IE *suH-, *suHiH-;
  • skr. sūkara ‘wieprz’, pers. xūk < IE *suHk-;
  • łac. sucula ‘młoda świnia’, stang. sugu ‘locha’ < IE *suk-,
  • szw. sugga, stir. soc, socc ‘ryj’, śwal. huch, hwch ‘świnia’, bret. houc'h, pcelt. *sukko- ‘świnia’ < IE *sukk-;
  • gr. sỹs z nieregularnym s-.

targ
  • pol. targ, ros. torg ‘targ, handel, sprzedaż’, litew. tur̃gus ‘targ, rynek’ < PBS *turgus < IE *tr̥ gu-;
  • łot. tìrgus < PBS *tirgus < IE *tr̥ gu-;
  • wenet. Tergéste ‘Triest’, Opitergium, ilir. tergitio ‘kupiec’ < IE *tr̥ g-;
  • alb. tregë ‘targ’ < IE *treg-;
  • zob. też gród.

twardy
  • pol. twardy, ros. tvërdyj, gr. sárdion ‘rodzaj kamienia szlachetnego, karneol’, niem. Quarz ‘kwarc’, śgn. quarz, PG *þwart- < IE *twr̥d-, *tward-;
  • litew. tvìrtas ‘mocny, silny, zdrowy, twardy, trwały’, łot. tvirts ‘mocny, twardy’ < IE *twr̥Ht-;
  • może łac. dūrus ‘mocny, twardy’ < IE *duHr-;
  • może goc. hardus ‘twardy’, gr. kratýs ‘silny’ < IE *kr̥tu-.

wesz
  • pol. wesz < IE usi-;
  • ang. louse < IE lūs-;
  • litew. utė͂, łot. uts < IE uti-;
  • skr. yū́kā < IE jūkā-.

woda
  • pol. woda, stang. wæd ‘woda, morze’ < IE *wodhō- (-d- wyklucza w słow. reguła Wintera);
  • łac. vadum ‘woda, płycizna’ < IE *wado-;
  • gr. hýdōr ‘woda’, D hýdatos < IE *wŏdōr-, *wŏdnt-;
  • skr. udaká-, gen. udná- < IE *udn-;
  • łac. unda ‘fala’, łot. ûdens < IE *wn̥dā-, *wn̥dō-;
  • stnord. uðr ‘fala’, pl. unnir, stang. ýð ‘fala, powódź’, sgn. undea, PG *unþjō, *unðjō < IE *untjā-, *undhjā-;
  • litew. vanduõ ‘woda’ < IE *wondō-.

ziemia
  • pol. ziemia, łac. humus < IE *dhǵhem-, *dhǵhom-;
  • het. tekan, gr. khthṓn, D khthonós < IE *dhǵhon-;
  • gr. khamaí ‘na ziemi’, het. gimra-, gimmara ‘pole, niwa’, skr. gmá -ḥ ‘ziemi’ (D od kṣā́ḥ) < IE *ǵhĕm-.

żec
  • stpol. żec, żgę (por. pol. pożoga) < PS *žeg- < IE *gʷhegʷh-;
  • pol. zgaga < PS *-gag- < IE *gʷhōgʷh-;
  • pol. dziegieć, stczes. dahněti ‘tlić się’ < PS *deg-, *dag-, litew. dègti ‘palić się’, degùtas ‘dziegieć’, dãgas ‘żar’, stir. daig ‘ogień’, ang. day ‘dzień’, goc. dags ‘dzień’, skr. dáhati ‘palić’, łac. foveō ‘ogrzewam, pielęgnuję’, febris ‘gorączka’, gr. téphrā ‘popiół’ < IE dhegʷh-, dhōgʷh-.

żywy
  • pol. żywy, łac. vīvus, gr. bíos ‘życie’ < IE *gʷīHʷ-wo-;
  • gr. dzõion ‘zwierzę’ < IE *gʷjoHʷ-jo-;
  • ang. quick ‘żwawy, szybki’, trac. kik- < IE *gʷigʷ-jo-.

Języki semickie
  • Arab. ˀijjalun ‘jeleń’, hbr. ˀajjāl’, etiop. ḫajal ~ ḥajal.
  • Arab. ˀakkada ‘umocować’, ˁaqada ‘związać’, hbr.ˀāgaḏ, ˁāqaḏ ‘związać’ < PSem *ˀ-k-d, *ˁ-q-d, *ˀ-g-d.
  • Arab. bahara ‘skrzyć się’, etiop. bareha.
  • Arab. -bnun, ˀibnun ‘syn’, aram. bar.
  • Arab. baraka ~ barkaˁa ‘klęczeć’, rukbatun ‘kolano’, hbr. berek̲ ‘kolano’ – PSem *r-k-b, *b-r-k, *b-r-k-ˁ.
  • Hbr. barzel ‘żelazo’, aram. parzəlā, akad. parzillu.
  • Arab. gaḥada ‘przeczyć’, hbr. kāḥaḏ.
  • Arab. halaka ‘polec’, etiop. hagʷala.
  • Arab. harata ~ harada ‘rozedrzeć’.
  • Arab. ḫāla ‘wyobrażać sobie’, etiop. ḫalaja ‘myśleć’ – PSem *ḫajala, *ḫalaja.
  • Arab. ḫaṣrun ‘talia, stan, pas’, aram. ḥarṣē, hbr. ḥalāṣajim.
  • Arab. kahlun ‘starszy’, etiop. lehīq ‘starzec’.
  • Arab. kaḏiba ‘kłamać’, etiop. ḥasawa.
  • Arab. kalbun ‘pies’, akad. kalbu, hbr. keleb̲, etiop. qalap̣a ‘chwycić wargami’ ( uważa się za wpływ kuszycki).
  • Arab. kasaba ‘dostawać’, etiop. zagaba.
  • Hbr. keśeḇ ~ keḇeś ‘owca’.
  • Arab. lafaẓa ‘wyrzucić z ust’, aram. pelaṭ ‘pluć’ – PSem *lapaṭ̲a, *palaṭ̲a.
  • Arab. malaga ~ lamaga ‘ssać pierś’.
  • Arab. qalbun, lubbun ‘serce’, hbr. qereb̲ ‘wnętrzności’, lēb̲, lēb̲āb̲ ‘serce’, akad. qerbu ‘jelita, serce’, qablu ‘środek’, libbu ‘serce’.
  • Arab. qunfuḏun, qunfudun ‘jeż’, hbr. qippōḏ, etiop. qʷenfez (PSem *d ~ *ḏ).
  • Arab. qatala ‘zabijać’, hbr. qāṭal (t ~ ṭ).
  • Arab. qawsun ‘łuk’, etiop. qašt, hbr. qešeṯ (PSem *qawšum, *qaŝtum, *qaštum).
  • Arab. ṣaḥnun ‘miska, talerz’, etiop. ṣaḥl, hbr. ṣalaḥaṯ.
  • Hbr. šāp̱ūḵ ‘wylany’, arab. safaka ~ safaḫa ~ sakaba ‘lać’.
  • Akad. šubultu, arab. sunbulatun ‘kłos’, hbr. šibbōleṯ (hbr. nb > bb regularne, ale akad. pojedyncze b).
  • Arab. sittun ‘sześć’, hbr. šēš, etiop. seds, aram. šeṯ, ugar. ṯeṯ – PSem *šitt-, *šiṯṯ-, *ṯiṯṯ-, *šidθ-.
  • Arab. šamsun ‘słońce’, hbr. šemeš, ugar. š-p-š – PSem *ŝamšum, *šamšum, *šapšum.
  • Hbr. śāḥaq ~ ṣāḥaq ‘śmiać się’.
  • Arab. ṯaġrun ‘otwór’, hbr. šaˁar, aram. tarˁā ‘wrota’.
  • Arab. -ṯn-, ˀiṯnāni ‘dwa’, aram. tərēn (ale tinjānā ‘drugi’).

Podobne artykuły


11
komentarze: 172 | wyświetlenia: 485
10
komentarze: 2 | wyświetlenia: 1144
8
komentarze: 0 | wyświetlenia: 284
6
komentarze: 48 | wyświetlenia: 670
6
komentarze: 81 | wyświetlenia: 320
6
komentarze: 58 | wyświetlenia: 2474
5
komentarze: 62 | wyświetlenia: 1036
124
komentarze: 52 | wyświetlenia: 141781
118
komentarze: 23 | wyświetlenia: 239759
91
komentarze: 20 | wyświetlenia: 111161
90
komentarze: 29 | wyświetlenia: 122174
 
Autor
Artykuł

Powiązane tematy






Brak wiadomości


Dodaj swoją opinię
W trosce o jakość komentarzy wymagamy od użytkowników, aby zalogowali się przed dodaniem komentarza. Jeżeli nie posiadasz jeszcze swojego konta, zarejestruj się. To tylko chwila, a uzyskasz dostęp do dodatkowych możliwości!
 

© 2005-2018 grupa EIOBA. Wrocław, Polska