Login lub e-mail Hasło   

Odpowiedzialność prokuratorów.

Zadaniem niniejszego opracowania jest udzielenie odpowiedzi na pytanie jakiego rodzaju konsekwencje ponoszą prokuratorzy za naruszenia prawa.
Wyświetlenia: 3.223 Zamieszczono 11/05/2015

Spis treści

 

Wykaz skrótów……………………………………………………………………………………………………………………….……..3

Wstęp. 4

Rozdział 1.   Odpowiedzialność karna prokuratorów.. 7

        1. 1    Immunitet prokuratorski. 7

        1. 2    Tryb uchylenia immunitetu. 8

        1. 3    Postępowanie karne prowadzone przeciwko prokuratorom. 9

Rozdział 2.   Odpowiedzialność cywilna prokuratorów.. 10

        2. 1    Odpowiedzialność ponoszona na zasadach ogólnych. 10

        2. 2    Odpowiedzialność szczególna związana z wykonywaniem zawodu. 11

         2.2.1  Odpowiedzialność prokuratorów z tytułu przewlekłości postępowania przygotowawczego. 11

         2.2.2   Odpowiedzialność regresowa Skarbu Państwa za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie. 12

Rozdział 3.   Odpowiedzialność dyscyplinarna prokuratorów.. 14

        3.1    Zakres przedmiotowy. 14

            3. 2    Postępowanie dyscyplinarne…………………………………………………………………………………………14

            3. 3    Kary wymierzane w postępowaniu dyscyplinarnym…………………………………………..………….15

Podsumowanie………………………………………….………………………………..……………………………………………….16

Bibliografia………………………………………………………………………………………………………….……………………….17

 

 

 

 

 

 

Wykaz skrótów

-   artykuł

-   część

Dz. U.

-   Dziennik Ustaw

k. c.

-   Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U.  Nr 16, poz. 93 ze zm.)

k. k.

-   Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.)

k. p. k.

- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm.)

-   litera

n. p.

-   na przykład

Nr

-   numer

op.cit.

-  opus citatum

-  opublikowane

Prok. i Pr.

-  Prokuratura i Prawo

pkt

-  punkt

poz.    

-  pozycja

-  profesor

Konstytucja RP

-  Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.)

-  strona

SA

-  Sąd Apelacyjny

SN

-  Sąd Najwyższy

-  sygnatura

tekst jedn.      

-  tekst jednolity

-  to jest

TK

-  Trybunał Konstytucyjny

tzw.    

-  tak zwane

ust.     

-  ustęp

WSA  

-  Wojewódzki Sąd Administracyjny

 

Wstęp

Zadaniem niniejszego opracowania jest udzielenie odpowiedzi na pytanie jakiego rodzaju konsekwencje ponoszą prokura­torzy za naruszenia prawa, w tym niesłuszne oskarżanie osób wobec których brak jest danych dostatecz­nie uzasadniających popełnienie przestępstwa oraz błędy przy prowadzeniu i nadzorowaniu postępowań przygotowawczych, a także za działania, które przynoszą ujmę piastowanemu urzędowi. Podjęta została również próba przybliżenia procedur prawnych umożliwiających pociągnięcie do odpowiedzialności zawodowej prokuratorów za różnego rodzaju przewinienia.

Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym. Stanowi tak artykuł 2 Konstytucji RP. Oznacza to, że wszystkie organy władzy publicznej mają obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa. Konstytucyjnymi adresatami przestrzegania prawa są wszystkie organy państwa i wszyscy obywatele. Ponadto niektóre organy państwowe powołane są do czuwania nad przestrzeganiem prawa przez inne podmioty. Szczególna rola w realizacji zasad praworządności przypada właśnie prokuraturze.

Jednym z kluczowych organów w polskim systemie postępowania karnego jest prokurator- osoba powołana do wyodrębnionego pionu organów państwowych (prokuratury) niezależnych od wszelkich organów administracji, władzy i sądownictwa[1]. Istnienie tej instytucji w strukturze wymiaru sprawiedliwości sięga czasów rzymskich, gdzie prokurator utożsamiany był z osobą zajmującą się zarządzaniem cudzym majątkiem lub prowadzącym cudza sprawę sądową lub urzędową[2]. Współcześnie głównym zadaniem prokuratora jest dążenie do strzeżenia praworządności  i ścigania przestępstw[3], zaś jego rola jest różna w poszczególnych stadiach postępowania, bowiem       w przeciwieństwie do innych organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości uczestniczy on we wszystkich stadiach procesu karnego.

Wybór tematu pracy został uwarunkowany w znacznej mierze zainteresowaniami autora oraz spostrzeżeniem, że należałoby znieść niejawność prokuratorskich postępowań dyscyplinarnych oraz immunitet prokurator­ski. Ograniczenia powinny dotyczyć jedynie możliwości pociągnięcia prokuratora do odpowiedzial­ności karnej za czyny związane z wykonywaniem zawodu prokuratora.

W niniejszej pracy, zagadnienia związane z odpowiedzialnością prokuratorów zostały przedstawione na podstawie analizy instytucjonalno – prawnej aktów normatywnych z pominięciem szczegółowej faktografii dotyczącej poruszanego problemu, który jest przedstawiony w licznych opracowaniach. W zamian są naświetlone aspekty kluczowe dla procedur prawnych, za pomocą których istnieje możliwość pociągnięcia prokuratora do odpowiedzialności.

Odpowiedzialność jest terminem wieloznacznym, przy czym nawet w obrębie nauk prawnych nie ma pełnej zgodności poglądów co do treści tego pojęcia oraz różnych jego postaci. Posiłkując się jednak słownikiem języka polskiego  dowiadujemy się, że słowo klucz owej pracy jest „obowiązkiem moralnym lub prawnym odpowiadania za swoje lub czyjeś czyny, a także przyjęciem na siebie obowiązku zadbania o kogoś lub o coś”[4].

Praca została podzielona na trzy części. Pierwsza z nich omawia zagadnienia odpowiedzialności karnej, w tym rodzaje immunitetów prokuratorskich (formalny i materialny), warunki oraz konsekwencje ich uchylenia[5]. Pewnym przywilejem wynikającym z zajmowanego stanowiska jest przysługujący każdemu prokuratorowi immunitetpolegający na zakazie zatrzymania    i pociągnięcia prokuratora do odpowiedzialności karnej sądowej lub administracyjnej bez zezwolenia właściwego sądu dyscyplinarnego, z wyjątkiem zatrzymania na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa (in flagranti), oraz na wyłączeniu odpowiedzialności za wykroczenia[6].

 Druga część obejmuje problematykę odpowiedzialności cywilnej, tj. odpowiedzialności o charakterze materialnym w kontekście postępowania  regresowego, które Skarb Państwa może wytoczyć prokuratorowi za działania, które dopro­wadziły do niesłusznego skazania, zatrzymania lub tymczasowego aresztowania.   W tej części poruszona także została kwestia odpowiedzialności materialnej za skargę na przewlekłość.

Ostatnia z części została poświęcona odpowiedzialności dyscyplinarnej, tj. mechani­zmom umożliwiającym pociągnięcie prokuratora do odpowiedzialności za działania naruszające ich obo­wiązki zawodowe oraz prawo, w tym kierowanie aktów oskarżenia przeciwko osobom wobec których nie zebrano wystarczających dowodów.

Do przygotowania niniejszej pracy zostały wykorzystane aktualne regulacje prawne wobec każdego rodzaju odpowie­dzialności w oparciu przede wszystkim o ustawę z dnia  20 czerwca 1985 r. o prokuraturze. Nieocenionym i znaczącym źródłem informacji stało się czasopismo publikujące artykuły związane prawem, szczególnie prawem karnym, aktualności, glosy, recenzje opracowań naukowych oraz materiały edukacyjne wydawane przez Prokuraturę Generalną –  „Prokuratura          i Prawo”.

 

 

Rozdział 1. Odpowiedzialność karna prokuratorów

„Odpowiedzialnością karną jest powinność poniesienia przez konkretną osobę konsekwencji określonych w prawie karnym lub cywilnym za konkretne przestępstwo”[7].
Kodeks karny nie zawiera definicji przestępstwa wyrażonej wprost - można ją utworzyć w oparciu     o przepisy części ogólnej kodeksu karnego. Przestępstwem jest czyn zabroniony pod groźbą kary, jako zbrodnia lub występek, przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia.[8] Dodatkowo, musi to być czyn bezprawny, zawiniony oraz społecznie szkodliwy w stopniu wyższym niż znikomy[9].

1.1 Immunitet prokuratorski

Zgodnie z polskim prawem prokuratorzy posiadają immunitet od odpowiedzialności karnej. Został on ustanowiony w celu „zagwarantowania niezależności prokuratury od innych organów państwa w wyko­nywaniu swoich zadań”[10]. W jednym ze słowników wyrazów obcych znajdujemy definicję, zgodnie z którą immunitet „to prawo (przywilej) niepodlegania temu, co ciąży na innych     i nieczynienia tego, do czego inni są zobowiązani”[11]. Oto co mówi dr Barbara Janusz – Pohl na temat historii tegoż immunitetu: „Stosunkowo późno pojawił się immunitet prokuratorski. Jego wprowadzenie zapoczątkowało wieloletnią debatę na temat równouprawnienia podmiotów biorących czynny udział w sprawowaniu sprawiedliwości. Po raz pierwszy immunitet prokuratorski ograniczony do tzw. immunitetu materialnego w zakresie wolności słowa (art. 60) pojawił się w ustawie z dnia 14 kwietnia 1967 r. o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”[12] (tekst pierwotny: Dz. U. z 1967 r Nr 13, poz.55; tekst jedn.: Dz. U. z 1980 r. Nr 10, poz. 30). Art. 54 ust. 1 ustawy o prokuraturze stanowi, iż prokurator nie może być pocią­gnięty do odpowiedzialności karnej ani tymczasowo aresztowany bez zezwolenia sądu dyscyplinarnego, a zatrzymany – bez zgody przełożonego dyscyplinarnego. Nie dotyczy to zatrzymania na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa (in flagranti). Od immunitetu formalnego od odpowiedzialności karnej należy rozróżnić im­munitet prokuratorski o charakterze materialnym[13] ujęty w art. 66 ust. 2 ustawy o prokuraturze uchylający w ogóle odpowiedzialność karną prokuratora za nadużycie wolności słowa przy wykonywaniu obowiąz­ków służbowych, stanowiące ściganą z oskarżenia prywatnego zniewagę strony, jej pełnomocnika lub obrońcy, kuratora, świadka, biegłego lub tłumacza. Takie działania prokuratora podlegająściganiu tylko w drodze dyscyplinarnej. Także za wykroczenia prokurator odpowiada wyłącznie dyscyplinarnie[14]. Formalny immunitet prokuratorski ma charakter względny, którego ustalenie wyłącza możliwość zaktualizowania się normy sankcjonującej tylko wtedy, gdy stosowny uprawniony do tego organ w drodze odpowiedniej decyzji nie zezwoli na pociągnięcie posiadacza immunitetu do odpowiedzialności prawnej (tu karnej)[15]. Z samej treści art. 54 ust. 1 ustawy o prokura­turze wynika już bowiem, iż immunitet ten może zostać uchylony przez właściwy organ, w tym przypadku sąd dyscyplinarny (w zakresie wszczęcia i przeprowadzenia postępowania karnego) oraz przełożonego dyscyplinarnego (w zakresie zatrzymania). Możliwym jest jednak podjęcie czynności niecierpiących zwłoki przed wydaniem zezwolenia przez organ właściwy zawiadamiając o tym prokuratora przełożonego. Cho­dzić tutaj może m.in. o zabezpieczenie śladów, które w innym wypadku mogłyby ulec zniszczeniu.

1.2 Tryb uchylenia immunitetu

Także postępowanie w sprawie uchylenia immunitetu  ma charakter dwuinstancyjny i rozpoczyna się od zło­żenia do sądu dyscyplinarnego wniosku o zezwolenie na pociągnięcie prokuratora do odpowiedzialności kar­nej[16]. Zezwolenie na pociągnięcie prokuratora do odpowiedzialności karnej (lub na tymczasowe aresztowanie) wydawane jest większością głosów        w drodze uchwały w przypadku, gdy zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przez niego przestępstwa. Komentarza wymaga jednak przesłanka „dostatecznie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestęp­stwa” jako elementu koniecznego do wydania orzeczenia zezwalającego na pociągnięcie prokuratora do odpowiedzialności karnej. Nie wystarczy bowiem, aby czyn popełniony przez prokuratora był uprawdopo­dobniony, ponieważ muszą zajść warunki określone w art. 313 k.p.k. a więc musi wystąpić realna możliwość przedstawienia prokuratorowi takiego zarzutu[17]. Sąd Najwyższy w odniesieniu do odpowiedzialności dys­cyplinarnej sędziów, co można odnieść również do prokuratorów, podkreślił, iż „obowiązkiem sądów dyscy­plinarnych – przed podjęciem uchwały zezwalającej na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej sądowej – jest rozważenie, czy zgromadzone dowody dostatecznie uzasadniają popełnienie przez sędziego przestępstwa, a w tym, czy stopień społecznej szkodliwości popełnionego czynu zabronionego jest wyższy od znikomego”[18]. To prowadzi do sytuacji, w której sąd dyscyplinarny niejako zastępuje sąd powszechny nie tylko w ocenie materiału dowodowego, ale także w podjęciu decyzji odnośnie okoliczności uchylających od­powiedzialność karną. Nie ma jednak powodu, aby wyręczać sąd powszechny w jego obowiązkach.

1.3 Postępowanie karne prowadzone przeciwko prokuratorom

Wydanie uchwały zezwalającej na pociągniecie do odpowiedzialności daje możliwość przedstawienia za­rzutów oraz prowadzenia postępowania karnego przeciwko prokuratorowi. Ustaje tym samym negatywna przesłanka procesowa, o której mówi art. 17 § 1 pkt 8 k.p.k., czyli nie podleganie jurysdykcji sądów polskich. Głównymi typami przestępstw zarzucanych prokuratorom oraz asesorom prokuratorskim były: spowodo­wanie wypadku drogowego (art. 177 § 1 k.k.), prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości (art. 178a § 1 k.k.), przyjmowanie korzyści majątkowych (art. 228 k.k.), przekroczenie uprawnień (art. 231), a także prze­stępstwa z art. 207 § 1 k.k., art. 224 § 2 i art. 226 § 2 k.k.

 

 

 

 

Rozdział 2. Odpowiedzialność cywilna prokuratorów

Pojęcie odpowiedzialności cywilnej jest jedną z podstawowych instytucji, na których opiera się system prawa cywilnego, a jednak mimo to trudno jest znaleźć jednoznaczną definicję tego pojęcia.

W najszerszym ujęciu można stwierdzić, iż odpowiedzialność cywilna to sytuacja prawna, w której powstaje zobowiązanie podmiotu do świadczenia odszkodowania za szkodę wyrządzoną wskutek naruszenia norm cywilnoprawnych regulujących stosunki umowne, jak i pozaumowne. Zdaniem prof. Zbigniewa Radwańskiego: „odpowiedzialność cywilna jest odpowiedzialnością majątkową sprawcy wobec osoby poszkodowanej za wyrządzoną szkodę i celem jej jest kompensacja szkody”[19].

2.1 Odpowiedzialność ponoszona na zasadach ogólnych

Kodeks postępowania karnego przewiduje możliwość dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia za nie­słuszne skazanie, niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie przez osobę, którą do­tknęły wadliwości postępowania w tym zakresie[20]. Jest to swego rodzaju roszczenie o charakterze cywilnym dochodzone w trybie postępowania karnego w sytuacji,   w której obywatel poniósł szkodę z winy organu pro­cesowego[21]. Zgodnie z art. 555 k.p.k. roszczenia te przedawniają się po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia dającego podstawę do odszkodowania i zadośćuczynienia, w wypadku tymczasowego areszto­wania – od daty uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, w razie zaś zatrzyma­nia – od daty zwolnienia. W doktrynie podkreśla się, iż w porównaniu do terminów przedawnienia roszczeń cywilnych (por. art. 118 k.c., art. 554 k.c.) jednoroczny termin na wystąpienie z roszczeniem jest nazbyt krótki. Być może warto by się było w tym zakresie zastanowić nad zmianą treści art. 555 k.p.k. Pojawiają się także głosy o możliwości rozszerzenia odpowiedzialności odszkodowawczej także na niesłuszne zastosowania nieizolacyj­nego środka zapobiegawczego[22] oraz niezasadnego przedstawienia zarzutów lub wniesienia aktu oskarżenia, do których to propozycji podchodzić należy z dużą dozą ostrożności.

 

2.2 Odpowiedzialność szczególna w związku z wykonywanym zawodem

Z konstrukcją ww. odszkodowania i zadośćuczynienia[23] wiąże się kwestia tzw. odpowiedzialności regresowej od osób, które swoim bezprawnym działaniem spowodowały wymienione wadliwości. Osobami takimi mogą być osoby (prokuratorzy, sędziowie), które wypełniając zadania organu procesowego dopuściły się uchybień, w wy­niku których np. zastosowano areszt mimo braku podstaw.

2.2.1 Odpowiedzialność prokuratorów z tytułu przewlekłości postępowania przygotowawczego

Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 roku o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora         i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki[24]przewiduje możliwość złożenia skargi na przewlekłość postę­powania przygotowawczego bądź sądowego[25]. Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny sąd. Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka          i Podstawowych Wolności[26] także zwraca uwagę na element czasu, stanowiąc, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły           i bezstronny sąd (art. 6 ust. 1)[27]. Również Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (art. 14 ust. 3 lit. c)[28] nawiązuje do kryterium czasu rozpoznawania sprawy, gwarantując każdej osobie oskarżonej o popełnienie przestępstwa rozprawę bez nieuzasadnionej zwłoki. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny: „nie może ulegać wątpliwości, iż prawo do rozstrzygania sprawy przez sąd bez nieuzasadnionej zwłoki stanowi istotny element konstytucyjnego prawa do sądu”[29]. Bez wątpienia przewlekłość postępowań przygotowaw­czych, czy też w ogóle karnych stanowi problem. Jednak pierw­sze miesiące obowiązywania ustawy w nowym kształcie pokazały, iż wbrew obawom prezentowanym na etapie prac parlamentarnych, sądy okręgowe i apelacyjne nie zostały sparaliżowane nadmiernym wpływem skarg na przewlekłość postępowania przygotowawczego[30]. Przyczyną stwierdzenia przewlekłości może być jedynie zwłoka nieusprawiedliwiona obiektywnymi przesłankami[31], zawiniona i powstała na skutek działania lub zaniechania organu prowadzącego postępowanie (np. prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie). Innymi słowy –         z przewlekłością konkretnego postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy jest ono długotrwałe, prowadzone w sposób rozwlekły i trwa ponad okres konieczny do wyjaśnienia istotnych dla wydania końcowego rozstrzygnięcia w sprawie, okoliczności faktycznych i prawnych, leżących w związku przyczynowym z działaniem lub bezczynnością organu, przed którym toczy się postępowanie[32].       Jak wskazał sąd apelacyjny w Warszawie: „nie tylko terminowość podejmowania czynności przez organ podlega ocenie w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi na przewlekłość. Dla uznania skargi na przewlekłość wniesioną przez stronę za zasadną konieczne jest również ustalenie braku uzasadnienia takiego stanu rzeczy”[33]. Warto dodać w tym zakresie, iż na gruncie stosowania skargi powstała wątpliwość czy odpowiednia suma pieniężna obciążona jest podat­kiem dochodowym od osób fizycznych. Istnieje w tym zakresie rozbieżność w interpretacji tak urzędów skarbowych jak       i sądów administracyjnych[34]. „Wydaje się jednak, iż rekompensata z tytułu przewlekłości postępowania ma charakter zadośćuczynienia, a w związku z tym podlegać powinna zwolnieniu         z opo­datkowania”[35].

2.2.2 Odpowiedzialność regresowa Skarbu Państwa za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie

Skarb Państwa na podstawie art. 557 k.p.k. może dochodzić roszczenia zwrotnego w trybie postępowania cywilnego, na podstawie powództwa wytaczanego przez prokuratora lub organu powołanego do reprezentowania Skarbu Państwa[36]. Jeżeli prokurator nie dopa­trzy się podstaw do wytoczenia powództwa o roszczenie zwrotne, jest zobowiązany wydać postanowienie o braku podstaw do jego wytoczenia. W takim przypadku uprawniony organ Skarbu Państwa może sam wyto­czyć powództwo. Skarb Państwa musi wykazać nie tylko, iż szkoda została naprawiona i wypłacono zadość­uczynienie za krzywdę, ale także, iż bezprawne działanie prokuratora lub sędziego miało związek z niesłusznym skazaniem, aresztowaniem lub zatrzymaniem. Nie może być to więc jakiekolwiek działanie prokuratora czy sędziego, ale tylko takie działanie, które nosić będzie znamię bezprawności.

 

 

 

Rozdział 3. Odpowiedzialność dyscyplinarna

Jednym z istotnych elementów systemu odpowiedzialności prokuratorów jest odpowiedzialność dyscy­plinarna. Jej celem jest pociągnięcie do odpowiedzialności prokuratora za uchybienia jego obowiązkom, a także za inne czyny. Z drugiej strony system odpowiedzialności dyscyplinarnej stanowi istotny instrument ochrony autonomii i samorządności prokuratorów.

3.1 Zakres przedmiotowy

Ustawa o prokuraturze stanowi, iż prokurator ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną za:

1. Przewinienia służbowe polegające na oczywistej i rażącej obrazie przepisów prawa

2. Uchybienia godności urzędu prokuratorskiego;

3. Postępowanie przed objęciem stanowiska, jeżeli uchybiło ono godności piastowanego wówczas urzę­du państwowego lub prokurator okazał się niegodnym urzędu prokuratorskiego

4. Nadużycie wolności słowa przy wykonywaniu obowiązków służbowych, stanowiące ściganą      z oskar­żenia prywatnego zniewagę strony, jej pełnomocnika lub obrońcy, kuratora, świadka, biegłego lub tłumacza;

5. Wykroczenia.

Do czasu rozstrzygnięcia wniosku o zezwolenie na pociągnięcie prokuratora do odpowiedzialności karnej lub łącznego wniosku o zezwolenie na pociągnięcie prokuratora do odpowiedzialności karnej     i tymczasowe aresztowanie prokuratora, sąd dyscyplinarny może polecić niezwłoczne zwolnienie prokuratora zatrzymanego na gorącym uczynku (in flagranti)[37].

3.2 Postępowanie dyscyplinarne

Prokuratorskie postępowania dyscyplinarne toczą się w pierwszej instancji przed Sądami Dyscyplinarnymi orzekającymi w składach trzyosobowych a w drugiej przed Odwoławczymi Sądami Dyscyplinarnymi orze­kającymi w składach pięcioosobowych, których członkowie są w zakresie orzekania niezawiśli i podlegają tylko ustawom. Procedura wszczęcia postępowania dyscyplinarnego poprzedzona jest żądaniem wszczęcia postępowania, składanym rzecznikowi dyscyplinarnemu[38]przez przełożonego dyscyplinarnegoprokuratora, który dopuścił się przewinienia. Rzecznik zobowiązany jest wstępnie wyjaśnić okoliczności konieczne do ustalenia znamion przewinienia oraz uzyskać wyjaśnienia od obwinionego prokuratora, a następnie składa wniosek o wszczęcie postępowania do sądu dyscyplinarnego. Przewodniczący skła­du sądowego wyznacza termin rozprawy, o którym zawiadamia rzecznika dyscyplinarnego, obwinionego prokuratora, jego obrońcę[39], a w razie potrzeby świadków i biegłych.

3.3 Kary wymierzane w postępowanie karnym

Sąd dyscyplinarny może uznać obwi­nionego za winnego i nałożyć na niego jedną z kar dyscyplinarnych: upomnienie, naganę, usunięcie z zaj­mowanej funkcji, przeniesienia na inne miejsce służbowe oraz wydalenie ze służby prokuratorskiej[40]. Wymierzenie kary nagany, usunięcia z zajmowanej funkcji czy też przeniesienie na inne miejsce służbowepociąga za sobą pozbawienie możliwości awansowania przez okres trzech lat oraz niemożność udziału w tym okresie w kolegium prokuratury okręgowej, w kolegium prokuratury apelacyjnej i w zgromadzeniu prokuratorów,           w Krajowej Radzie Prokuratury i w sądzie dyscyplinarnym. Jeżeli przewinienie stanowi przestępstwo sąd dyscyplinarny musi wydać zezwolenie na pociągnięcie prokurato­ra do odpowiedzialności karnej. Od orzeczenia sądu dyscyplinarnego przysługuje odwołanie obwinione­mu i rzecznikowi dyscyplinarnemu, a od orzeczenia wydanego w drugiej instancji stronom i Prokuratorowi Generalnemu przysługuje kasacja do Sądu Najwyższego. Odpis prawomocnego orzeczenia dołącza się do akt osobowych obwinionego. W zakresie nieuregulowanym w przepisach ustawa o prokuraturze odsyła do unormowań kodeksu postępowania karnego. ­Ponadto ustawa o prokuraturze wskazuje, iż prokurator może zostać zawieszony w czynnościach przez przełożonego dyscyplinarnego, jeszcze zanim zapadnie orzeczenie sądu dyscyplinarnego, jeżeli z uwagi na charakter przewinienia konieczne jest natychmiastowe odsunięcie go od wykonywania obowiązków[41].

 

Podsumowanie

Truizmem jest stwierdzenie, iż każdy człowiek powinien ponosić odpowiedzialność za swoje błędy. Prokurator może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za swoje uchybienia związane           z wykonywaniem swoich obo­wiązków, a także czyny stanowiące przestępstwa lub uderzające w godność sprawowanego przez prokuratora urzędu. Oto co mówi doktor Krystyna Sitkowska (sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie)na ten temat: „Podkreślić należy, iż analiza systemu odpowiedzialności prokuratorów w Polsce nie budzi większych zastrzeżeń, chociaż z pewnością może on zostać w kilku miejscach poprawiony. Wątpliwości powstają przede wszystkim, gdy analizie poddana zostanie praktyka, np. przestrzeganie terminów przedawnienia w kontek­ście postępowań      o uchylenie immunitetu”[42]. Nawet najlepiej skonstruowane prawo pozostanie bezużyteczne, gdy nie będzie przestrzegane. A właściwe stosowanie przepisów prawa nie może zostać ocenione pozytywnie zważywszy na przedstawione analizy problemu.

 Najwięcej wątpliwości budzi system odpowiedzialności karnej prokuratorów. W założeniu ograniczenia zwią­zane z immunitetem prokuratorskim mają chronić prokuratorów przed nieuzasadnionym ściganiem ich za przestępstwa, co mogłoby uniemożliwiać wykonywanie zadań procesowych[43]. Proponuje się więc eliminację immunitetu od odpowiedzialności karnej i pozostawienie jedynie rozwiązań ograniczających możliwość po­ciągnięcia do odpowiedzialności prokuratora za działania związane z jego obowiązkami na kształt obecnie funkcjonujących (zniewaga, zniesławienie)[44]. Wreszcie w odniesieniu do odpowiedzialności cywilnej o charakterze materialnym sugeruje się wprowadzenie rozwiązań umożliwiających roszczenia regresowe wobec prokuratorów za postępowania, w których stwier­dzono przewlekłość, jedynie w przypadku, gdy wynikała ona z rażących zawinionych zaniedbań prokuratora.  Postępowania dyscyplinarne mają zaś na celu stwierdzić czy dany prokurator dopuścił się uchybień przewidzia­nych w ustawie obejmujących zarówno przewinienia związane z wykonywaniem obowiązków służbowych, jak i stojących w sprzeczności z charakterem sprawowanego urzędu. Największe wątpliwości budzi niejawność postępowań zaprojektowanych w chwili obecnej w sposób, który z zasady uniemożliwia opinii społecznej za­poznać się z przebiegiem i wynikami działań dyscyplinujących w myśl źle pojętej solidarności zawodowej.

Bibliografia

 

Akty normatywne

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.  (Dz. U. Nr 78, poz.483 ze zm.)

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. -  Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93 ze zm)

Ustawa z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. Nr 31, poz. 138 ze zm.)

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. -  Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.)

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. -  Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm.)

Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070 ze zm.)

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 marca 2010 r. Regulamin wewnętrznego urzędo­wania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. z 2010 r., Nr 49, poz. 296).

 

Orzeczenia sądowe

Postanowienie TK z 30 października 2006 r., S 3/06, OTK A 2006,  nr 9, poz. 146.

Uchwała SN z dnia 8 maja 2002 r., SNO 8/02, OSNKW 2002, nr 9–10, poz. 85

Postanowienie SA w Katowicach z 10 marca 2005 r., sygn. I S 17/05, OSA w Katowicach 2005/1/1.

 

Postanowienie SA w Warszawie z 17 listopada 2009 r., sygn. II S 20/09.

 

Wyrok WSA w Bydgoszczy z 17 lutego 2010 r., sygn. I SA/Bd 680/09, Lex nr 570470.

Wyrok WSA w Łodzi z 4 lutego 2010 r., sygn. I SA/Łd 768/09.

 

Literatura

A. Dębiński, Rzymskie prawo prywatne, wyd.4, LexisNexis, Warszawa 2008.

A. Herzog, Postępowanie w przedmiocie uchylenia immunitetu prokuratorskiego – stan prawny i prak­tyka  (cz. II), Prokuratura i Prawo 2008, nr 6.

A. Łukaszewicz, Za zwłokę płaci prokuratura a nie prokurator, Rzeczpospolita z dnia 11 lutego 2010 r.

A. Pietryka, B. Grabowska, M. Bernatt, P.Kładoczny, Skarga na przewlekłość postępowania. Komentarz do ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, Difin, Warszawa 2010.

B. Janusz – Pohl, Immunitety w polskim postępowaniu karnym, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2009.

C. P. Kłak, Skarga na przewlekłość postępowania karnego a Europejska konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, Mitel, Rzeszów 2011.

K. K. Świeczkowski, Postępowania dyscyplinarne sędziów i prokuratorów, zawieszenie w czynnościach służbowych, Prokurator 2005, nr 2-3.

K. Sitowska, Pozycja ustrojowa i karnoprocesowa prokuratury w Polsce na tle karno porównawczym, Wydawnictwo Dom Organizatora, Toruń 2012.

M. Bartnik, Leksykon polskiej procedury karnej. 100 podstawowych pojęć, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2013.

P. Górecki, P. Wiliński, S. Stachowiak, Skarga na przewlekłość postępowania przygotowawczego i sądowego. Komentarz, wyd. 2, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2010.

P. Hofmański (red), Kluczowe problemy procesu karnego, LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011.

R. Olszewski, Role prokuratora w postępowaniu karnym, Prokuratura i Prawo 2014, nr 1.

S. Waltoś, P. Hofmański, Proces karny. Zarys systemu, wyd. 11, LexisNexis, Warszawa 2013.

 

 

 

[1]R. Olszewski, Role prokuratora w postępowaniu karnym, Prok. i Pr. 2014, nr 1, s. 43.

[2]A. Dębiński, Rzymskie prawo prywatne, wyd. 4, LexisNexis, Warszawa 2008, s.99.

[3] Art. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. z 1985 r., Nr 31, poz. 138 ze zm.).

[4] E. Sobol, L. Drabik, , Słownik języka polskiego, Wydawnictwo naukowe PWN, Warszawa 2006, s. 329.

[5] A. Herzog, Postępowanie w przedmiocie uchylenia immunitetu prokuratorskiego – stan prawny i praktyka (cz. II), Prok. i Pr. 2008, nr 6, s.12.

[6] B. Janusz – Pohl, Immunitety w polskim postępowaniu karnym, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2009, s. 156 – 160.

[7] S. Waltoś, P. Hofmański, Proces karny. Zarys systemu, wyd. 11, LexisNexis, Warszawa 2013, s. 26.

[8] Art.1 k.k.

[9] Ibidem.

[10] W. Posnow, Organy postępowania przygotowawczego [w:] Postępowanie karne. Część ogólna, Z. Świda, R. Ponikowski, W. Posnow, , Wolters Kluwer, Warszawa 2008, s. 90.

[11] W. Kopaliński, Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem, Martel, Warszawa 2003, s. 226.

[12]  B. Janusz – Pohl, op. cit., s. 20.

[13] Immunitet materialnoprawny uchyla w ogóle przestępność zachowania podczas, gdy immunitet o charakterze formalnoprawnym uniemożliwia jedynie jego ściganie.

[14] Wskazać należy, iż przejście prokuratora w stan spoczynku, jak określana jest prokuratorska emerytura, nie powoduje wygaśnięcia immunitetu albowiem pozostaje on w dalszym ciągu w stosunku służbowym i podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej.

[15] B. Janusz – Pohl, op. cit., s.48 – 53.

[16]Rekord długości postępowań o uchylenie immunitetu wynosi ponad 5 lat i 4 mie­siące. Pierwszy wniosek o uchylenie immunitetu (uwzględniony prawomocnie w listopadzie 2002 r.) dotyczył przestępstw zakwalifikowanych między innymi z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k., a polegających na wyłudzaniu od różnych podmio­tów gospodarczych rozmaitych kwot rzekomo na potrzeby prokuratury kierowa­nej przez osobę, której wniosek dotyczył.

[17] A. Herzog, Postępowanie w sprawach o uchylenie immunitetu prokuratorskiego – stan prawny i praktyka   (część I), Prok. i Pr.  2008, nr 4, s. 11.

[18] Zob. uchwała SN z dnia 8 maja 2002 r., SNO 8/02, OSNKW 2002, nr 9–10, poz. 85.

[19] A. Olejniczak, Z. Radwański, Zobowiązania – część ogólna, wyd. 9, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2010, s. 21.

[20] Art. 552-559 k.p.k.

[21]Ł. Chojniak, Odszkodowanie za niesłuszne skazanie w polskim procesie karnym – wybrane zagadnienia [w:] Węzłowe proble­my procesu karnego, Ł. Chojniak, P. Hofmański,  Warszawa 2010, s. 483.

[22] Art. 266 – 277 k.p.k.

[23] Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, iż w okresie 1 stycznia 2009 r. – 30 czerwca     2010 r. sądy powszechne zasądziły prawomocnie odszkodowania i zadośćuczynienia na łączną kwotę 11.676.335 zł z tytułu odszkodowania i zadośćuczynienia za niesłuszne skazanie i niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie i zatrzymanie. Źródło: http://bip.ms.gov.pl/pl/dzialalnosc/statystyki/statystyki-2010/.

[24] Dz. U. 2004, Nr 179, poz. 1843 ze zm.

[25] Więcej na temat genezy skargi patrz P. Górecki, P. Wiliński, S. Stachowiak, Skarga na przewlekłość postępowania przygotowawczego i sądowego. Komentarz, wyd. 2, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2010.

[26] Dz. U. 1993, nr 61, poz. 284 ze zm.

[27] C.P. Kłak, Skarga na przewlekłość postępowania karnego a Europejska konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, Mitel, Rzeszów 2011, s. 24.

[28] Dz. U. 1977, nr 38, poz. 167 ze zm.

[29] Postanowienie TK z 30 października 2006 r., S 3/06, OTK A 2006, nr 9, poz. 146.

[30] A. Łukaszewicz, Za zwłokę płaci prokuratura a nie prokurator, Rzeczpospolita z dnia 11 lutego 2010 r., s. 78.

[31] Postanowienie SA w Katowicach z 10 marca 2005 r., sygn. I S 17/05, OSA w Katowicach 2005/1/1.

[32]A. Pietryka, Komentarz do art.2, [w:] Skarga na przewlekłość postępowania. Komentarz do ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, A. Pietryka, B. Grabowska, M. Bernatt, P.Kładoczny, Difin, Warszawa 2010, s.53.

[33] Postanowienie SA w Warszawie z 17 listopada 2009 r., sygn. II S 20/09 (Lex nr 67845).

[34] Za zwolnieniem z opodatkowania opowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z 17 lutego 2010 r., sygn. I SA/Bd 680/09 (Lex nr 570470). Odmienne stanowisko zajął w tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z 4 lutego 2010 r., sygn. ISA/Łd 768/09, opub. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl. Zdaniem WSA w Łodzi suma pieniężna przyznana na podstawie art. 12 ust. 4 Ustawy o skardze na przewlekłość nie ma charakteru ani odszkodowania ani zadośćuczynienia, lecz pełni rolę sankcji dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości. W konsekwencji, nie mieści się ona zatem w katalogu zwolnień przedmiotowych zawartych w art. 21 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

[35] C. P. Kłak, op.cit., s. 662 – 690.

[36] W doktrynie pojawił się głos, iż od sędziów i prokuratorów, jako pracowników w rozumieniu prawa pracy, można dochodzić roszczeń regresowych przewidzianych w art. 557 k.p.k. tylko do wysokości trzykrotnego wynagrodzenia. Por. P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. 3, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2007, s. 173 – 176.

[37] M. Bartnik, Leksykon polskiej procedury karnej. 100 podstawowych pojęć, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2013, s.226.

[38] Rzecznikiem dyscyplinarnym jest prokurator wyznaczony przez Prokuratora Generalnego. Rzecznik dyscyplinarny pełni funkcję oskarżyciela w postępowaniu przed sądami dyscyplinarnymi oraz wnosi i popiera środki odwoławcze.

[39]  Obrońcą może być jedynie prokurator lub adwokat.

[40]  Konsekwencją nałożenia wszystkich kar poza upomnieniem skutkuje pozbawienie możliwości awansowania przez okres trzech lat oraz zakazem udziału w tym okresie w kolegialnych ciałach prokuratury.

[41]K. K. Świeczkowski, Postępowania dyscyplinarne sędziów i prokuratorów, zawieszenie w czynnościach służbowych, Prokurator 2005, nr 2-3, s. 42 – 47.

[42] K. Sitowska, Pozycja ustrojowa i karnoprocesowa prokuratury w Polsce na tle karno porównawczym, Wydawnictwo Dom Organizatora, Toruń 2012, s.268.

[43] Ibidem, s.244.

[44] B. Janusz – Pohl, op. cit., s. 158 – 163.

Podobne artykuły


10
komentarze: 2 | wyświetlenia: 693
10
komentarze: 55 | wyświetlenia: 1017
10
komentarze: 14 | wyświetlenia: 1108
10
komentarze: 1 | wyświetlenia: 1389
6
komentarze: 55 | wyświetlenia: 1080
5
komentarze: 60 | wyświetlenia: 549
124
komentarze: 52 | wyświetlenia: 141227
118
komentarze: 23 | wyświetlenia: 236331
91
komentarze: 20 | wyświetlenia: 109515
90
komentarze: 29 | wyświetlenia: 121744
 
Autor
Artykuł

Powiązane tematy






Brak wiadomości


Dodaj swoją opinię
W trosce o jakość komentarzy wymagamy od użytkowników, aby zalogowali się przed dodaniem komentarza. Jeżeli nie posiadasz jeszcze swojego konta, zarejestruj się. To tylko chwila, a uzyskasz dostęp do dodatkowych możliwości!
 

© 2005-2018 grupa EIOBA. Wrocław, Polska