Login lub e-mail Hasło   

Rozumienie pojęcia rodziny na gruncie Konstytucji RP

Niniejsze opracowanie porusza problematykę związaną z rozumieniem pojęcia "rodzina" na gruncie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
Wyświetlenia: 2.340 Zamieszczono 09/08/2017

  • Rozumienie pojęcia rodziny na gruncie Konstytucji RP

 

W polskim porządku prawnym nie sformułowano mającej charakter normatywny, legalnej definicji pojęcia „rodziny”, jednak odniesienie do tej instytucji znajduję się w wielu przepisach. Ustawodawca częściej kieruje normy do konkretnych członków rodziny[1]. Pojęcie to zostało unormowane na gruncie aktów prawa międzynarodowego i stanowi zgodnie z art. 10 Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych oraz art. 16 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, że rodzina powstała na fundamencie małżeństwa pomiędzy jednym mężczyzną i jedną kobietą, stanowi naturalną i podstawową komórkę społeczną, i jest w związku z tym uprawniona do ochrony ze strony społeczeństwa i Państwa[2]. Choć niełatwo jest wytłumaczyć pojęcie rodziny, definicja ta, zawarta w prawie międzynarodowym  jest tożsama z jej interpretacją w naszym kraju.

W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej po raz pierwszy spotykamy się z pojęciem rodziny już w preambule. Poprzez zasadę subsydiarności można poznać rolę, jaką pełni rodzina w społeczeństwie[3]. Następnie art. 18 stanowi, że „Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej” oraz art. 71 ust.1, który stanowi w pewnym sensie kontynuację powyższego brzmi następująco: „Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych”. Znaczenie rodziny podkreśla art. 41 ust. 2 Konstytucji RP, który w przypadku pozbawienia wolności danego członka rodziny ustanawia nakaz niezwłocznego powiadomienia o tym  rodziny lub osoby wskazanej przez pozbawionego wolności. Odwołanie do tej instytucji, takie jak gospodarstwo rodzinne, życie rodzinne, rodzina ludzka, znajdujemy w wielu innych przepisach ustawy zasadniczej[4].

Trybunał Konstytucyjny w jednym z orzeczeń stwierdził jednak, że „brak definicji rodziny w Konstytucji, nawet w świetle dokonujących się przemian społecznych, nie skutkuje brakiem możliwości zrekonstruowana tego pojęcia. w pierwszej kolejności trzeba odwołać się do językowego jego znaczenia. »Rodzina« – w ścisłym tego słowa rozumieniu – to wspólnota rodziców, najczęściej małżeństwa i dzieci. Natomiast »rodzina niepełna«, to rodzina, w której brak jest jednego z rodziców[5]. W świetle przepisów konstytucyjnych brak jednocześnie podstaw do odstąpienia od powszechnego znaczenia pojęć, jakie ukształtowały się w języku polskim”[6]. Trybunał Konstytucyjny sformułował pojęcie rodziny jako „każdy trwały związek dwóch lub więcej osób, składający się z co najmniej jednej osoby dorosłej i dziecka, oparty na więzach emocjonalnych, prawnych, a przeważnie także i na więzach krwi. Rodzina może być pełna, w tym wielodzietna lub niepełna. Rodzina pełna składa się z dwojga osób dorosłych pozostających we wspólnocie domowej i związanych więzami uczuciowymi oraz wychowywanego przez nie wspólnego dziecka (dzieci). Rodzinę niepełną tworzy natomiast jeden dorosły i wychowywane przez niego dziecko (dzieci)”[7].

Reasumując, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego „rodziną’ nie będzie rodzeństwo, które nie ma rodziców, ani też małżeństwo nie posiadające dzieci.[8] To stanowisko znajduje swoje odzwierciedlenie w art. 12 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności[9].

Odmiennie orzekł Sąd Najwyższy zakładając, że zawarcie małżeństwa jest równoznaczne ze stworzeniem rodziny, natomiast podkreśla, że nie można do tego pojęcia zaliczyć konkubinatu, chyba że takie osoby nie pozostające w małżeństwie posiadają wspólne dzieci[10].

Przeciwnicy ustanowienia legalnej definicji „rodziny” uważają to pojęcie za ponadprawne, a określenie jej dokładnego zakresu za  nadużycie[11]. Zaś zwolennicy mówią, że „stanowi istotną wadę systemowego porządku prawnego”[12].

[1] T. Smyczyński, Prawo rodzinne i opiekuńcze, Warszawa 2016, s. 23-29.

[2] Tenże, Rodzina i prawo rodzinne w świetle nowej Konstytucji, „Państwo i Prawo” (1997), s. 185-191.

[3] Ł. Grochowski, Pojęcie i ochrona rodziny w Konstytucji RP z 1997 roku, [w:] Kortowski Przegląd Prawniczy, Nr 2 (2015), Olsztyn 2015 , s. 30.

[4] Art. 23, 33, 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz.483 z późn. zm.

[5] Słownik Języka Polskiego PWN,  sjp.pwn.pl – dostęp z dnia 25 października 2016 r.

[6] Wyrok TK z 12 kwietnia 2011 r., SK 62/08, OTK-A, Nr 3, poz. 22.

[7] Tamże.

[8] K. Sterna-Zielińska, Zakres semantyczny pojęcia rodzina w prawie polskim, [w:] Krytyka Prawa, Nr 1 (2016), s. 99-117.

[9] Art.12 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r., Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284.

[10] Orzeczenie SN z 8 grudnia 1953 r., II C 1333/53, „Państwo i Prawo”, Nr 9 (1954), s. 903.

[11] T. Jasudowicz, o potrzebie rzeczywistego upodmiotowienia rodziny, [w:] M. Andrzejewski i in. (red.),

Księga jubileuszowa prof. dr. hab. Tadeusza Smyczyńskiego, Toruń 2008, s. 203.

[12] M. Kosek, Pojęcie rodziny w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym i negatywne skutki jej redefinicji w wybranych aktach prawnych, [w:] M. Kosek, J. Słyk (red.), W trosce o rodzinę. Księga pamiątkowa ku czci profesor Wandy Stojanowskiej, Warszawa 2008, s. 243.

Podobne artykuły


10
komentarze: 55 | wyświetlenia: 1156
10
komentarze: 2 | wyświetlenia: 841
10
komentarze: 14 | wyświetlenia: 1299
6
komentarze: 48 | wyświetlenia: 359
6
komentarze: 55 | wyświetlenia: 1487
5
komentarze: 62 | wyświetlenia: 719
124
komentarze: 52 | wyświetlenia: 141456
118
komentarze: 23 | wyświetlenia: 237950
91
komentarze: 20 | wyświetlenia: 110194
 
Autor
Artykuł

Powiązane tematy






Brak wiadomości


Dodaj swoją opinię
W trosce o jakość komentarzy wymagamy od użytkowników, aby zalogowali się przed dodaniem komentarza. Jeżeli nie posiadasz jeszcze swojego konta, zarejestruj się. To tylko chwila, a uzyskasz dostęp do dodatkowych możliwości!
 

© 2005-2018 grupa EIOBA. Wrocław, Polska