Login lub e-mail Hasło   

Samodzielnie określić swoją płeć

W jakim wieku metrykalnym nieletni jest w stanie samodzielnie określić swoją płeć i na ile trwałe może być jego przekonanie o tejże płci, jeśli jest ona inna, niż metrykalna?
Wyświetlenia: 79 Zamieszczono 19 dni temu

Biuro Analiz Sejmowych

OPINIA ZLECONA

Prof. nadzw. dr hab. n. med. Piotr Gałecki

Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Warszawa, 8 października 2014 r.

Opinia na zamówienie Komisji Zdrowia (Podkomisja nadzwyczajna do rozpatrzenia poselskiego projektu ustawy o uzgodnieniu płci (druk nr 1469) dotycząca odpowiedzi na pytania:

  1. W jakim wieku metrykalnym nieletni jest w stanie samodzielnie określić swoją płeć i na ile trwałe może być jego przekonanie o tejże płci, jeśli jest ona inna, niż metrykalna?

  2. W jakim wieku osoba niepełnoletnia będąca przekonana o swojej innej płci niż metrykalna może odpowiedzialnie zdecydować o wdrożeniu procedur medycznych zarówno inwazyjnych, jak i nieinwazyjnych, biorąc pod uwagę dojrzałość emocjonalną. Czy ten wiek można określić jednoznacznie dla całej populacji, czy wymaga to indywidualnej oceny?

Podstawy teoretyczne wydania opinii

Odpowiedź na zadane w zamówieniu pytania wymaga wyjaśnienia kluczowych pojęć, mechanizmów biologicznych (w tym genetycznych), psychologicznych oraz społecznych dotyczących opiniowanego tematu. Najbardziej istotne elementy dotyczą: seksualności człowieka, tożsamości płciowej, rozwoju emocjonalnego człowieka oraz okresu adolescencji.

Seksualność

Dla każdego człowieka najważniejsze jest poczucie przynależności do jednej lub drugiej płci (męskiej lub żeńskiej). Świadomość seksualna człowieka jest bowiem integralną częścią jego osobowości, odkryciem własnej tożsamości, która polega na prawidłowym rozwoju seksualnym, fizycznym, psychicznym emocjonalnym
i duchowym.

Seksualność (łac. sexus – płeć), to płciowość człowieka, przynależność do określonej płci i doświadczenie wszelkich płynących z tego następstw. Przejawia się ona w sposobie przeżywania i manifestowania potrzeb człowieka, związanych z jego płciowością. Nie chodzi jedynie o pragnienie obcowania seksualnego, lecz także
o identyfikację tożsamości płciowej i zaspokajanie takich potrzeb, jak potrzeba miłości, czułości czy intymności.

Seksualność człowieka jest pojęciem złożonym, które obejmuje zarówno elementy wrodzone, takie jak kariotyp, sposób funkcjonowania układu nerwowego
i hormonalnego, funkcjonowanie narządów zmysłów, czy budowę anatomiczną, jak
i nabyte (suma wszelkich doświadczeń, w tym seksualnych, gromadzonych przez nas w procesie socjalizacji). Podlega ona zmianom rozwojowym, tak jak każda inna właściwość naszego organizmu.

Płeć

Kategorię płci rozpatruje się przynajmniej za pomocą dwóch terminów zaczerpniętych z języka angielskiego, tj. sex i gender. Sex oznacza płeć biologiczną
i odnosi się do fizjologicznych właściwości, wynikających zarówno z anatomicznych cech narządów płciowych, jak i chromosomów oraz hormonów płciowych. Gender , czyli płeć społeczno-kulturowa dotyczy już cech nabytych – atrybutowych, ról, postaw i zachowań społecznych przypisanych kulturowo kobiecie i mężczyźnie.

Te rozbieżności terminologiczne częściowo prezentują dwa skrajne stanowiska, które są przyjmowane w badaniach i dyskusjach nad płcią. Pierwszy – tzw. esencjalizm biologiczny – zakłada, że kobiecość i męskość wywodzi się z cech biologicznych i to mózg w połączeniu z hormonami decyduje o predyspozycjach
i zachowaniu jednostki. Drugi – tzw. społeczny konstruktywizm – przyjmuje, że płeć jest kształtowana i przekazywana społecznie, a męskość i kobiecość nie ma stałej „esencji”, zmienia się w czasie i ujawnia asymetryczny charakter, opierając się na zasadzie dominacji.

Tożsamość płciowa

Rozwój psychoseksualny u człowieka ma charakter ciągły, przebiega od narodzin aż do śmierci. Oznacza to, że dzieci – także małe, przed osiągnięciem dojrzałości płciowej, są również istotami seksualnymi, zdolnymi do ekspresji swojej seksualności w sposób typowy dla wieku i poziomu rozwoju.

Tożsamość płciowa oznacza świadomość i poczucie tego, czym jest płeć męska i żeńska. Związana jest również z przekonaniem, że jest się mężczyzną lub kobietą. Pierwszy przejaw tego procesu pojawia się pomiędzy 16. a 17. miesiącem życia. Tożsamość płciowa często jest wyraźnie zaznaczona przy końcu drugiego roku życia, a od około 4 – 5. roku życia nie podlega poważnym zmianom.

Seksualność człowieka rozwija się z chwilą determinacji płci. Dojrzewanie płciowe to czas, kiedy następuje dynamiczny rozwój organizmu, wszystkich narządów i tkanek pod wpływem ustalania się nowej równowagi hormonalnej. Trwa około 8 lat. Dojrzewanie płciowe dzieli się na trzy fazy: przedpokwitaniową (8.–15. rż.), pokwitaniową (10.–16. rż.) i młodzieńczą (12.–18. rż.).

Pojęcie stałości płci kształtuje się pomiędzy 5. a 6. rokiem życia dziecka (zachowujemy tę samą płeć pomimo zmian naszego wyglądu zewnętrznego). Również w tym okresie dziecko zaczyna być świadome różnic w budowie anatomicznej kobiet i mężczyzn. Pojawiają się pierwsze pytania dotyczące seksualności oraz inicjowanie zachowań będących odzwierciedleniem zachowań osób dorosłych. Większość dzieci zaczyna odczuwać pożądanie seksualne i pociąg płciowy w okresie późnego dzieciństwa oraz wczesnego dorastania (preadolescencja).

Pomiędzy 12. a 18. rokiem życia następuje kontynuacja tego, co miało miejsce we wcześniejszych fazach rozwoju: reaktywacja konfliktów ze stadium edypalnego, separacja od rodziców, zwracanie się ku grupie rówieśniczej i wreszcie integracja uczuciowości z seksualnością.

Faza przedpokwitaniowa u dziewcząt kończy się w momencie wystąpienia pierwszej miesiączki. U chłopców granicą może być szczyt wystąpienia wzrastania wysokości ciała lub pierwszych polucji. Wszystkie zmiany fizyczne mają ścisłe powiązanie ze zmianami psychicznymi i podejmowanymi rolami społecznymi.

Tabela 1. Rodzaje płci.

Rodzaj płci

Czas kreacji

Determinanty

Mężczyzna

Kobieta

Chromosomalna (genetyczna)

Zapłodnienie

Biologiczne

Chromosomy XY

Chromosomy XX

Gonadalna

6-8 tydzień życia płodowego

Gruczoły płciowe

Wykształcenie jąder

Wykształcenie jajników

Hormonalna

Okres prenatalny

Czynności wewnątrzwydzielnicze jąder lub jajników

Przewaga testosteronu nad estrogenami

Przewaga estrogenów nad testosteronem

Wewnętrznych narządów płciowych

Okres prenatalny

Zróżnicowanie dróg rozrodczych

Wykształcenie się nasieniowodów

Wykształcenie się jajowodów
i macicy

Zewnętrznych narządów płciowych

Okres prenatalny

Biologiczne

Moszna i prącie

Pochwa

Fenotypowa (somatyczna)

Okres powitania

2- i 3- rzędowe cechy płciowe

Wygląd męski

Wygląd żeński

Metaboliczna

Okres prenatalny

Rodzaj aparatu metabolicznego

Nieodwracalna aktywizacja układów enzymatycznych przez męskie hormony płciowe

Nieodwracalna układów enzymatycznych przez żeńskie hormony płciowe

Mózgowa

Okres prenatalny

Hormonalne

Męski mózg
w męskim/ kobiecym ciele

Kobiecy mózg
w kobiecym/ męskim ciele

Społeczna (metrykalna)

Określana po urodzeniu przez lekarza

Biologiczne
i hormonalne

Prącie, jądra

Pochwa

Psychologiczna

Subiektywny wybór jednostki

Interakcja czynników biologicznych
i społecznych

Poczucie bycia mężczyzną

Poczucie bycia kobietą

Rozwój emocjonalny

Rozwój emocji przejawia się w zmianach ilościowych (w miejsce nielicznych emocji niemowlęcia pojawiają się zróżnicowane emocje dorosłych), w zmianach jakościowych (coraz lepiej odzwierciedlają one rzeczywistość) oraz w zmianie stopnia udziału emocji w aktywowaniu naszych działań (tracą one na znaczeniu na rzecz coraz lepiej zorganizowanych procesów poznawczych). Naturalną konsekwencją prawidłowo przebiegającego rozwoju emocjonalnego jest osiągnięcie dojrzałości emocjonalnej: bogaty i zróżnicowany repertuar emocji i uczuć, możliwość świadomego ich przeżywania i kontrolowania, dostosowywanie ekspresji emocji do kontekstu sytuacji społecznej.

Rozwój emocjonalny nie byłby możliwy bez nieustannej obecności w naszym otoczeniu innych ludzi. W dużym stopniu jest on zależny od tego, jak inni reagują na nas i nasze zachowania. U noworodka pierwszym przejawem emocji jest stan ogólnego podniecenia w odpowiedzi na działanie silnych bodźców. Doznania te szybko ulegają różnicowaniu na emocje pozytywne lub negatywne, w zależności od stopnia zaspokojenia potrzeb dziecka. Niemowlęta potrafią wyrazić niezadowolenie płaczem, a swoje zainteresowanie okazują poprzez uważne przyglądanie się osobom lub przedmiotom. Potrafią również okazywać wstręt wywołany przez nieprzyjemne smaki, czy zapachy. Pomiędzy 10., a 12. tygodniem życia pojawia się pierwszy uśmiech w reakcji na ludzki głos lub poruszającą się twarz. Z upływem czasu rozwijają się nowe emocje: strach, wstręt, radość, smutek i złość (dwie ostatnie
w 3. – 4. miesiącu życia, strach dopiero w 7. miesiącu). Pod koniec 1. roku życia pojawia się również ekspresja niewerbalna nieśmiałości i wstydu. Na tym etapie rozwoju emocje są jednak bardzo intensywne, ale krótkotrwałe i zmienne. W wieku poniemowlęcym dziecko zaczyna przeżywać takie emocje jak współczucie, zazdrość, miłość, niechęć, a nawet nienawiść. Mają one wówczas ścisły związek z działaniami dziecka i są bardzo gwałtowne i skrajne. W tym samym czasie dziecko zaczyna wykorzystywać informacje o mimicznym wyrazie twarzy innych osób do regulowania własnego zachowania (małe dzieci często patrzą na opiekunów, gdy są niepewne swojego dalszego postępowania). Do około 6. roku życia dziecka jego emocje są bardzo labilne. W okolicach 7. roku życia następuje intelektualizacja emocji – dziecko zaczyna przewidywać emocjonalne skutki swoich działań. Pojawiają się uczucia wyższe: moralne, społeczne, estetyczne, czy poznawcze. W młodszym wieku szkolnym dziecko zaczyna być zdolne do przeżywania dłużej trwającej emocji oraz do kontrolowanego ich wyrażania. Okres dorastania ponownie charakteryzuje się znaczną chwiejnością emocjonalną, co zaskakuje rodziców. Mają na to wpływ przede wszystkim intensywne zmiany fizyczne zachodzące w tym czasie, głównie dojrzewanie płciowe.

Adolescencja

Proces kształtowania tożsamości płciowej osiąga pełny rozwój w wieku około 20-25 lat, wraz z dojrzałością płatów czołowych odpowiedzialnych
u człowieka za wyższe procesy decyzyjne i integracyjne. Osoby w wieku dojrzewania mogą jeszcze zmagać się z problemem swojej tożsamości płciowej i orientacji seksualnej.

Psychika dziecka i nastolatka jest różna od psychiki dorosłego człowieka poprzez fakt stałego, dynamicznego rozwoju zakończonego dopiero w okresie dorosłości. Rozwój ten nierozerwalnie związany jest z rozwojem biologicznym (czynniki genetyczne, hormonalne, konstytucjonalne i rozwój ośrodkowego układu nerwowego), a także emocjonalnym i społecznym.

W psychologii rozwoju człowieka przyjmuje się, że od 13. rż. do 18. rż. jest okres adolescencji – dorastania (10.–20. rż. inni autorzy). Czas intensywnych
i burzliwych przemian, silnego niepokoju, dojrzewania płciowego, zmian i kryzysów emocjonalnych, poznawczych, moralnych i poszukiwania własnej tożsamości. Ten okres życia nazywany jest fazą przejściową (już nie dziecko, jeszcze nie dorosły!). Indywidualne zadania okresu dorastania sprowadzają się do: ukształtowania niezależności osobistej, rozwijania postaw wobec grup społecznych, ukształtowania roli płciowej, osiągnięcia niezależności uczuciowej od rodziców i innych osób dorosłych, rozwijania własnego systemu wartości, przygotowania do niezależności zawodowej i do życia w małżeństwie i rodzinie.

Dlatego okres ten, niezależnie od przyjętych wariantów zadań rozwojowych nastolatka, cechuje intensywne tempo wzrastania i dojrzewania, które stabilizuje się dopiero pod koniec okresu dorastania. Podstawą tych zadań są zmiany biologiczne określane mianem dojrzewania. Zmiany fizjologiczne zapoczątkowujące adolescencję rozpoczynają się od wzmożonej aktywności przysadki, do której wysyłane są sygnały z podwzgórza. Dochodzi do ustania sekrecji substancji hamującej uwalnianie gonadotropin stymulujących gonady, tzn. jajniki u dziewcząt
i jądra u chłopców. W wyniku tak wzmożonej aktywności dochodzi do wydzielania znacznych ilości estrogenu i testosteronu. Rozwojowi układu rozrodczego towarzyszą zmiany we wszystkich narządach i układach. Mechanizm dojrzewania płciowego jest procesem bardzo złożonym i zależy od wielu czynników, m.in. od prawidłowych sprzężeń zwrotnych między podwzgórzem, przysadką a nadnerczami. Czynność jajników i jąder jest wspierana przez korę nadnerczy, hormony tarczycy, hormon wzrostu oraz aparat wewnątrzwydzielniczy wątroby i nerek, tzw. Hormony
z grupy somatomedyn. Następuje wyraźny pokwitaniowy skok wysokości ciała, zmiana sylwetki ciała oraz rozwój wtórnych cech płciowych.

Wszystkie znaczące zmiany biologiczne budzą u adolescenta wiele pytań
i wątpliwości: „na ile jestem atrakcyjna bądź atrakcyjny fizycznie i mogę podobać się innym, czy sprawdzę się w życiu seksualnym i pytanie fundamentalne: jaka jest moja orientacja seksualna?” Popęd seksualny zmusza do zaspokajania go poprzez praktyki autoerotyczne oraz podjęcie współżycia seksualnego, co następuje zazwyczaj przed 18. rż. Zyskanie tożsamości płciowej i określenie preferencji seksualnych, osiągnięcie stabilnego poczucia kobiecości i(lub) męskości oraz powstanie dojrzałej struktury osobowości jest ostatecznym rezultatem pokonania zadań rozwojowych adolescencji.

Samoocena i światopogląd dopiero w tym okresie zaczynają nabierać trwalszej struktury. Kontakty z płcią przeciwną odgrywają znacząca rolę w rozwoju osobowości, która nie jest jeszcze ukształtowana. Dojrzałość psychiczna: czyli zdolność do decydowania o sobie i odkrycie własnej tożsamości oraz zdolność określania siebie zostaje osiągnięta pod koniec tej fazy rozwoju. Adolescenci potrafią wytyczać odległe cele swoich działań i decyzji, ale ich aktywności jeszcze towarzyszy ryzyko, niestabilność i skrajność emocji.

Wczesna adolescencja (13.–16. rż.) charakteryzuje się licznymi zmianami fizycznymi: „skok pokwitaniowy”, w tym dojrzewanie płciowe. Dopiero na tym etapie życia zaczyna kształtować się obraz własnego ciała. Nastolatkowie obserwując zachodzące zmiany w swoim wyglądzie fizycznym, porównują go do wyidealizowanego wyobrażenia o swoim wizerunku, które powstaje na podłożu wizerunku kreowanego w mediach, poczucia własnej wartości i poczucia własnej atrakcyjności. Niejednokrotnie występuje wówczas brak akceptacji dla pojawiających się zmian w wyglądzie własnego ciała.

Analizując początek tego okresu życia w rozwoju fizycznym 13-latka, obserwuje się czas przyspieszonego tempa zmian, które powodują zasadnicze przeobrażenia w budowie ciała dziewcząt i chłopców, a przejawiają się szybkim wzrostem i znacznym przyrostem masy ciała. O ile u dwunastolatków można dostrzec zaledwie ślady rozpoczynającego się dojrzewania płciowego,
u trzynastolatków proces ten jest bardziej rozwinięty. Trzynastolatki usiłują dostosować się do tych zmian i zaakceptować swoje zmieniające się ciało, co wymaga od nich skoncentrowania się na sobie. Są przewrażliwione na swoim punkcie i bardzo silnie przeżywają sposób traktowania ich przez innych ludzi.

Rozwój emocjonalny w wieku 13. lat nie zawsze przebiega gładko i bez zaburzeń. Wzmożona emocjonalność jest przyjmowana jako charakterystyczna właściwość adolescencji. Gwałtowne przemiany fizyczne i dojrzewanie seksualne nie pozostają bez wpływu na psychikę 13–latka. Dotychczasowa równowaga zostaje gwałtownie zaburzona. Poważnym przeobrażeniom ulega układ nerwowy 13–latka, zwłaszcza struktury mózgu. Zmiany jego funkcjonowania objawiają się nadmierną wrażliwością i pobudliwością, dlatego trzynastolatek często jest nerwowy, skryty, rozdrażniony i niespokojny. Bardzo łatwo go zranić i zdenerwować. Najchętniej oddaje się marzeniom, fantazjom i przemyśleniom. Osobowość 13–latka jest jeszcze niewykształcona, cechuje go egocentryzm, czyli sposób myślenia, dla którego charakterystyczna jest tendencja do oceniania wszystkiego z punktu widzenia własnej osoby. Stan emocjonalny 12-latka można określić jako entuzjazm. Dzieci
w tym wieku po prostu eksplodują energią, ale pomimo tej niespożytej energii
12-latek jest mniej skory do wyładowywania na kimś lub na czymś swojej złości. Jeśli są niezadowolone to wściekają się wewnętrznie lub okazują swoje niezadowolenie używając obraźliwych słów. Dwunastolatek jest przeważnie zadowolony z własnej osoby, ale wie, że nie jest doskonały, nie oczekuje też tego od innych ludzi. Nie rozpoczęło się jeszcze porównywanie z innymi charakterystyczne dla 13-latka, które stanie się przyczyną wielu kompleksów i żalów. Trzynastolatek rzadziej wybucha, ale często się dąsa, rzuca gniewne spojrzenia, ale najczęściej schodzi z placu boju
i w swoim pokoju analizuje sytuację. Trzynastolatki podobnie jak 12-latki rzadko wszczynają kłótnie bez powodu, a jeśli już to przeważnie służą one osiągnięciu konkretnego celu. Potrafią dyskutować, słuchać rad innych i bronić swojego zdania. U trzynastolatków znika gwałtowność i entuzjazm 12-latków, są bardziej opanowane
i spokojne, ale czasami sprawiają jeszcze kłopoty wychowawcze.

Charakterystyczna dla trzynastolatka jest chwiejność emocjonalna.
W tym wieku dominuje nasilenie uczuć negatywnych, a wiąże się to
z przeświadczeniem, że największy wpływ na emocjonalną sferę życia psychicznego wywiera w tym okresie rozwój fizyczny. Szybkie zmiany związane z dojrzewaniem odbijają się ujemnie na psychice dorastającego. Trzynastolatek kieruje swoją uwagę właśnie na siebie, a ponieważ nie zawsze akceptuje zachodzące w nim samym zmiany to bardzo często przeżywa negatywne uczucia takie jak: poczucie niższości
i zagrożenia, brak wiary w siebie, smutek i wątpliwości. Przeżycia 13–latka często osiągają stopień wysokiego napięcia: smutek bywa przeżywany głęboko, radość również osiąga szczyt uniesienia. Szybko przechodzi od radości do smutku, od entuzjazmu do zniechęcenia. Przejawia bardzo przeciwne skłonności i upodobania. Raz szuka kontaktu z innymi ludźmi, innym razem pragnie samotności, raz potrafi być dobry, a innym razem okrutny, raz jest pewny siebie, a innym razem zrezygnowany. Bardzo często nie potrafi określić, co jest przyczyną jego radości czy smutku.

Zmiany hormonalne w okresie adolescencji powodują zwiększone pobudzenie emocjonalne i labilność emocjonalną młodzieży. Pojawia się nasilona lękliwość społeczna, ambiwalencja uczuć, poczucie niepewności i zakłopotania. Reakcje emocjonalne są często niewspółmierne do bodźca, wahania nastroju są silniejsze niż w poprzednich etapach życia. Często zmienne emocje są bezprzedmiotowe, trudno znaleźć ich przyczynę. W pierwszym okresie adolescencji przeważają emocje negatywne, potem pozytywne. Pojawiają się uczucia wyższe, które zaczynają współwystępować ze sferą intelektualną (uczucia moralne i estetyczne). W okresie adolescencji pojawia się również „pierwsza miłość”, która najczęściej prowadzi do poszukiwania wyidealizowanego partnera. Jednak gotowość do wyboru obiektu miłości zgodnego z własną preferencją seksualną następuje w drugiej fazie okresu adolescencji. Faza wczesnego dojrzewania to nadal okres rozwijania się przyjaźni między rówieśnikami tej samej płci.

U niektórych osób w okresie pokwitania pojawia się niepewność swojej identyfikacji lub orientacji płciowej, co może powodować wystąpienie lęku oraz objawów depresyjnych. Mogą one przyjmować postać nieprawidłowości dojrzewania seksualnego w postaci zaburzeń identyfikacji płciowej. Zaburzenia te występują u osób, które mają trudności w określeniu swej orientacji seksualnej lub u osób, które po okresie ustalonej orientacji seksualnej zauważyły w tym względzie zmianę. Jednak tożsamość seksualna w tym wieku może nie być jednoznacznie określona. Wyniki badań przesiewowych wykazują, że około 3% nastolatków przejawia zdecydowane skłonności homoseksualne i że przynajmniej podobny odsetek osób przechodzi przez okres identyfikacji biseksualnej, mającej dla większości charakter przemijający.

Opinia

  1. W jakim wieku metrykalnym nieletni jest w stanie samodzielnie określić swoją płeć i na ile trwałe może być jego przekonanie o tejże płci, jeśli jest ona inna, niż metrykalna?

Nieletni od 7. roku życia jest w stanie samodzielnie określić swoją płeć. Do czasu ukończenia okresu adolescencji nie można mówić o trwałości przekonania o posiadaniu płci (tożsamości płciowej) innej niż metrykalna przez osobę nieletnią.

  1. W jakim wieku osoba niepełnoletnia będąca przekonana o swojej innej płci niż metrykalna może odpowiedzialnie zdecydować o wdrożeniu procedur medycznych zarówno inwazyjnych, jak i nieinwazyjnych, biorąc pod uwagę dojrzałość emocjonalną. Czy ten wiek można określić jednoznacznie dla całej populacji, czy wymaga to indywidualnej oceny?

Osoba przekonana o swojej innej płci niż metrykalna może odpowiedzialnie zdecydować o wdrożeniu procedur medycznych zarówno inwazyjnych, jak
i nieinwazyjnych po ukończeniu 18. roku życia.

Wieku osoby przekonanej o swojej innej płci niż metrykalna, która może odpowiedzialnie zdecydować o wdrożeniu procedur medycznych zarówno inwazyjnych, jak i nieinwazyjnych, biorąc pod uwagę dojrzałość emocjonalną nie można określić jednoznacznie dla całej populacji, wymaga to zawsze indywidualnej oceny.

Piśmiennictwo:

  1. Imacka J., Bulsa M. Świadomość seksualna młodzieży w polskiej rzeczywistości. Probl Hig Epidemiol 2012, 93(3): 453-456.

  2. Lipińska-Grobelny A. Męskość, kobiecość, androgynia a doświadczanie stresu zawodowego. Medycyna Pracy 2008;59(6):453 – 460.

  3. Nowak M., Gawęda A., Janas-Kozik M. Fizjologiczny rozwój psychoseksualny dzieci i młodzieży. Seksuologia Polska 2010, 8, 2, 64–70.

  4. Bem S.L. Androgynia psychiczna a tożsamość płciowa. W: Zimbardo P.G., Ruch F.L. Psychologia i życie. PWN, Warszawa 1988.

  5. Bem S.L. Męskość kobiecość. O różnicach wynikających z płci. GWP, Gdańsk 2000.

  6. Blum, D. (2000). Mózg i płeć: O biologicznych różnicach między kobietami
    i mężczyznami. Warszawa: Prószyński i S-ka.

  7. Brewster PW, Mullin CR, Dobrin RA, Steeves JK. Sex differences in face processing are mediated by handedness and sexual orientation. Laterality. 2011 Mar;16(2):188-200. Epub 2010 Jun 9

  8. Cánovas MR, Cimadevilla JM. Sexual orientation and spatial memory. Psicothema. 2011 Nov;23(4):752-8.

  9. Dakowicz A. Płeć psychiczna a poziom samoaktualizacji. Wydawnicwto Uniwersyteckie Trans Humana, Białystok, 2000.

  10. Głażewska E. Androgynia – model człowieka XXI wieku. Annales Universitatis Mariae Curie – Skłodowska Lublin – Polonia 2001, XXVI, 2: 17-28.

  11. Kowalska E. Socjobiologiczne ujęcie zróżnicowania płciowego człowieka. Seminare 2008; 25:239-254.

  12. Kuczyńska A. Płeć psychologiczna. Podstawy teoretyczne, dane empiryczne oraz narzędzie pomiaru. Przegląd Psychologiczny 1992; 2: 237––247.

  13. Lelakoska K., Zdrojewicz Z. Płeć psychologiczna a preferowane bodźce seksualne. Seksuologia Polska 2008, 6, 1, 14–20.

  14. Rahman Q, Koerting J. Sexual orientation-related differences in allocentric spatial memory tasks. Hippocampus. 2008;18(1):55-63.

  15. Rahman Q, Wilson GD, Abrahams S. 2003 Mar;9(3):376-83. Sexual orientation related differences in spatial memory. J Int Neuropsychol Soc.

  16. Rahman Q, Wilson GD, Abrahams S. Biosocial factors, sexual orientation and neurocognitive functioning. Psychoneuroendocrinology. 2004 Aug;29(7):867-81.

  17. Sawicka M., Kuhn-Dymecka A. (red.); Psychologia kliniczna. Podręcznik praktyczny dla specjalistów. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej; Warszawa: 2012.

  18. Namysłowska I. (red.); Psychiatria dzieci i młodzieży. Wydawnictwo Lekarskie; Warszawa: 2005.

  19. Bilikiewicz A., Pużyński S., Rybakowski J., Wciórka J. (red.); Psychiatria kliniczna. tom II; Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner; Wrocław: 2011.

  20. . Harwas-Napierała B., Trempała J., Psychologia rozwoju człowieka – rozwój funkcji psychicznych. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa: 2004.

Podobne artykuły


17
komentarze: 50 | wyświetlenia: 1518
16
komentarze: 71 | wyświetlenia: 1020
16
komentarze: 15 | wyświetlenia: 951
14
komentarze: 32 | wyświetlenia: 890
14
komentarze: 15 | wyświetlenia: 794
13
komentarze: 16 | wyświetlenia: 836
13
komentarze: 4 | wyświetlenia: 675
13
komentarze: 2 | wyświetlenia: 1020
13
komentarze: 4 | wyświetlenia: 885
12
komentarze: 8 | wyświetlenia: 717
12
komentarze: 53 | wyświetlenia: 477
12
komentarze: 30 | wyświetlenia: 732
 
Autor
Dodał do zasobów: Andrzej Budzinski
Artykuł



  Hamilton,  19 dni temu

Mam nadzieję, że po wnikliwej analizie tekstu autor zdołał samodzielnie określić swoją płeć

  Koriolan,  19 dni temu

@Hamilton: wychodzi z ciebie twoje ham-stwo.
Dlatego jesteś heiterem i trollem ...
.
Miłego dnia.

  Hamilton,  19 dni temu

@Koriolan: przepraszam, zapomniałem napisać jak ty aniołku komu owce laskę robią i kogo pies nie chce du...ć. Wybacz ale w odróżnieniu od ciebie nie jestem zboczonym zoofilem. Ten etap jest dla mnie nieosiągalny.

  Hamilton,  19 dni temu

@Koriolan:samodzielne określenie swojej płci jest pełne chamstwa. Musisz walczyć Kori z niedowładem komórek mózgowych, bo to się źle skończy. Więcej ruchu, tak mózg reaguje jak jest głęboko niedotleniony.

  Koriolan,  18 dni temu

@Hamilton: "samodzielne określenie swojej płci jest pełne chamstwa."
Masz rację ... Jesteś tego świetnym przykładem.
Super to rozumiesz na swoim przykładzie ...

  Hamilton,  18 dni temu

@Koriolan: dopóki nie przeczytałeś arta księdza Budzinskiego nie wiedziałeś kim jesteś. Teraz już wiesz. Bystry jesteś.

Wynika, że decyzję o tym kim się jest w swoim mniemaniu, można podjąć, gdy jest się już dorosłym, pełnoletnim. Wcześniej człowiek rozwija się burzliwie, następują duże zmiany, a „gdy byłem dzieckiem, myślałem jak dziecko, gdy dorosłem… stałem się mężczyzną” to z biblii. Dzieci myślą dziecinnie, łatwo im coś wmówić, nie mają w sobie jeszcze wytworzonego krytycyzmu do tego co słyszą. Do legalnego pi ...  wyświetl więcej

@Janusz Nitkiewicz: "Dzieci myślą dziecinnie, łatwo im coś wmówić, nie mają w sobie jeszcze wytworzonego krytycyzmu do tego co słyszą."
...
No właśnie, i ci dorośli którzy wmawiają różne bzdury dzieciom dla własnej wygody nie zdają sobie sprawy z tego że te ich wmówienia będą pokutować w przyszłości. To brak odpowiedzialności dorosłych sprawia że przyszłość staje się coraz bardziej zagmatwana i trudna do ogarnięcia.

  Koriolan,  19 dni temu

@Janusz Nitkiewicz: ciekawe, że biblia nie mówi nic na temat zmiany płci. Wydaje się, że wtedy nie notowano takich przypadków. Ciekawe dlaczego.

  Hamilton,  19 dni temu

@pokrzywiony: do czego doprowadził Mańku brak odpowiedzialności twoich rodziców. Twoja teraźniejszość i przyszłość staje się coraz bardziej zagmatwana i trudna do ogarnięcia.

@Koriolan: jak to nie mówi. Adam i Ewa byli obojnakami, bo w raju się nie rozmnażali. Adaś chuci nabrał dopiero jak się najadł jabłek i zafermentowało na całego. A co na ten temat pisali Stachura i dalajlama Wróbel ?

  Koriolan,  19 dni temu

@Hamilton: "Adam i Ewa byli obojnakami, "
Słaby dowcip ale Ci zaliczam :-)))
Jest słaby bo obojnaki się rozmnażają. Pewnie miałeś na myśli bezpłciowość ale zrozumiałem co miałeś na myśli.

@Hamilton: Pozostaje wierzyć, że udało się autorowi określić swoje predylekcje i odnaleźć swój ideał w tym peletonie.?
Na gender nigdy nie jest za późno tak czy siak....wątpliwość uzasadniona ( i jak Cię nie doceniać :))
Dobrze, że autor i inicjator powołują się na bibliografię, bo już bałem się, że to przedruk z archiwalnego miesięcznika "Mówią wieki"
Pozdrawiam

  Hamilton,  19 dni temu

@seta1212: autor po złożeniu ślubów kapłańskich i zakonnych zorientował się dopiero, że mu coś spod sutanny wyłazi. To co przyrzekał Bogu , kościołowi i braciom zakonnym wpieprzył do kosza, ożenił się i naucza teraz jak żyć po bożemu.

  Hamilton,  19 dni temu

@Koriolan: zaliczenie u mułowatych każdą swinke cieszy podwójnie. Intuicja podpowiadała mi, że załapiesz o co chodzi. Zaskoczyłeś mnie jednak czasem reakcji.

  Koriolan,  19 dni temu

@Hamilton: cóż ...
Czasem trzeba świnkom rzucić trochę żołędzi ...

  Hamilton,  19 dni temu

@Koriolan: zadbaj o swoje korytko, u mnie ci ich dostatek. Jedz dużo owsa albo owsianki będziesz wielki. Jak będziesz więcej przeżuwał to mniej będziesz ględził.

Czy prof. Galecki slyszal o hermafrodytach?
... I dlaczego zostal prof.???

  Koriolan,  18 dni temu

@Hamilton & seta1212 :
Widzę, że wspieracie się w ataku na innych. Myślałem, że coś zrozumiecie z mojego atakowania poglądów sety pod jego artykułami ...
Nie udało się tym razem, nie zrozumiałeś. Nic nie szkodzi, życie jest konsekwentne i dostaniesz/-cie jeszcze z milion szans. Niestety w odróżnieniu od buddystów nie wierzę w inkarnację co powoduje, że szanse będziecie mieli tylko d ...  wyświetl więcej

@Koriolan:
Koriolan nie bądź śmieszny, słyszałeś kiedyś o obiektywności ? Teraz bronisz katolików ? Nie tak dawno pisałeś że z nimi "walczysz" na portalu dla benedyktynów, a walka polega na tym że Wróbel ich wyzywa non stop a ty jesteś "grzeczny" i tylko się podpisujesz :). to samo było tu, oprócz występów z innych nicków.

Skoro nie wierzysz, czemu piszesz o innych życiach ? Nie razi cię swoja własna hipokryzja ?

@Koriolan:
No proszę inni maja szanse do końca życia, a ty jesteś nieśmiertelny ahahahah ...........

  Hamilton,  18 dni temu

@Koriolan: proroctwa pegeerowskich świniopasów rzadko się sprawdzają więc nie będę rozpaczał. Ty będziesz żył długo i szczęśliwie jak twoje żylaki na mózgu a może i dłużej.

  Hamilton,  18 dni temu

@Koriolan: napisz co nowego w mułostanie, co na to Stachura i sprawdź czy masz przecinek między nogami, ale nie określaj samodzielnie swojej płci, bo wyjdziesz na chama. Niech wnuki zadecydują czy jesteś dziadek czy babcia..

  Serpico,  18 dni temu

@Koriolan:
Za negowanie buddyzmu, będziesz miał karne mycie meśka Wróbla hahahahhaah
Oby się nie wkurzył mocno, jeszcze ci zęby powybija, bez agresji oczywiście, także gąbeczka w rączkę i jedziesz.

  Koriolan,  18 dni temu

@Hamilton: "napisz co nowego w mułostanie,"
Ty napisz bo ja kopię się z wami jak świniami i mułami jednocześnie ...
Nudzi mi się już to ....
Jesteście
"wciąż tacy sami
A ścianą jest przed wami"...

@Koriolan:
Wiesz, masz wybór, możesz swój czas spędzić z tymi wszystkimi ludźmi którzy cię tak darzą miłością i z którymi tyle czasu spędzasz obdarowując ich czasem i także miłością, problem polega na tym, że to tylko jeden z portali gdzie 24/7 . 7 dni w tygodniu spędzasz swój czas.

Na portalu dla Benedyktynów, ustawiałeś około 10 osób lekko licząc, tu masz mniej do "przerobu". Jakoś mnie nie dziwi że twoje życie to taki koszmar.

  Hamilton,  18 dni temu

@Koriolan: znudzony jesteś po raz 8511. Twoje znudzenie też jest nudne. Ścianą jest przed nami? A za nami sufitą czy podłogą? Ty nie jesteś taki sam. Co kwadrans zmieniasz zdanie tak jak ci wiatr zawieje.

  Koriolan,  18 dni temu

@Hamilton: hurra ...
Wypiję kielicha za 8500 setny mój komentarz :-)))
.
Miłego dnia szczurki :-)))

@Koriolan: to już nie pijesz prosto z butelki ? Zamęczysz się i nie będziesz miał siły obsłużyć neta. I opanuj te niekontrolowane tiki, bo kopniesz się w czoło i nieśmiertelność w rzyci. Podkowy przynajmniej odkręć.

@Koriolan: to twój "8500 setny" komentarz. Seta umrze ze śmichu, a ty awansujesz na setnika mułów.



Dodaj swoją opinię
W trosce o jakość komentarzy wymagamy od użytkowników, aby zalogowali się przed dodaniem komentarza. Jeżeli nie posiadasz jeszcze swojego konta, zarejestruj się. To tylko chwila, a uzyskasz dostęp do dodatkowych możliwości!
 

© 2005-2018 grupa EIOBA. Wrocław, Polska