Emocje są określane przez badaczy jako „złożony zespół zmian cielesnych i psychicznych, obejmujących pobudzenie fizjologiczne, uczucia, procesy poznawcze, i reakcje behawioralne, wykonywane w odpowiedzi na sytuację, spostrzegana jako ważną dla danej osoby..”( Zimbardo, 1992, str 473).
Źródeł emocji badacze doszukują się u naszych praprzodków, uważając, że to właśnie oni na drodze ewolucji przekazali nam pewne schematy zachowań w odpowiedzi na dana sytuację.
Zdaniem ewolucjonistów czynniki środowiskowe zmusiły naszych przodków do wykształcenia w sobie pewnych schematów reakcji na pewne emocje, a następnie te oto reakcje zostały zapisane w naszym układzie nerwowym.
W pradawnych czasach, gdzie nasi przodkowie byli narażeni na niebezpieczeństwa takie jak np. atak drapieżników czy tez kaprysy matki natury, szybka reakcja na dany bodziec dawała szanse przeżycia i co za tym idzie przekazania swoich genów dalej.
W sytuacji zagrożenia, bądź tez sytuacji, którą uważamy za zagrażającą, całe nasze ciało mobilizuje się do działania.
Przedstawię teraz sposób w jaki reaguje nasze ciało na poszczególne emocje. Dane te pochodzą z książki D. Golemana Pt „Inteligencja emocjonalna”.
ZŁOŚĆ- zwiększą się napływ krwi do rak, co pomaga w szybszym złapaniu broni, bądź tez wymierzeniu szybkiego ciosu przeciwnikowi. Wzrasta poziom adrenaliny, co powoduje szybkie działanie i przypływ energii.
STRACH- napływ krwi do nóg pozwala na szybsza ucieczkę, napływ hormonów pozwala na zwiększenie czujności. Uwaga skupiona jest na zagrożeniu, w celu ustalenia optymalnej reakcji.
SZCZĘŚCIE- następuje wzrost energii i zahamowanie negatywnych uczuć. Jesteśmy w stanie uspokojenia i harmonii.
MIŁOŚĆ- charakteryzuje się stanem zadowolenia oraz ukierunkowaniem na współpracę.
ZASKOCZENIE- uniesienie brwi pozwala na szerszy ogląd pola widzenia, ocenę sytuacji, dociera do nas więcej bodźców, przez co możemy ustalić optymalny plan działania.
ODRAZA- ściągnięta górna warga i zmarszczony nos chronią nas przed nieprzyjemnymi czynnikami, które wywołały w nas odrazę.
SMUTEK- obniża się energia, spowolnieniu ulega metabolizm ciała. Następuje wycofanie w celu opłakiwania straty, refleksji a następnie planowania na nowo życia.
Poparciem tezy ewolucjonistów odnośnie przekazania nam przez przodków schematów reakcji na poszczególne emocje jest UNIWERSALIZM EMOCJI. Chodzi o to, ze uczucia takie jak strach, złość ,smutek i zadowolenie są rozpoznawalne przez ludzi na całym świecie.
Zgodnie z teoria Darwina uniwersalizm emocji wynika właśnie z tego że ten „język twarzy” został nam przekazany przez naszych przodków i utrwalony w genach.
Teoria tą zainteresował się Paul Ekman i postanowił przeprowadzić eksperyment, który byłby potwierdzeniem bądź zaprzeczeniem teorii Darwina.
Jako materiał badawczy posłużył się on kartami z rysunkami twarzy ludzi, które wyrażały takie emocje jak: szczęście, zdziwienie, strach, strach, gniew, smutek. Badania przeprowadzał na ludności Nowej Gwinei, którzy postępem cywilizacyjnym są daleko za nami. Okazało się, że ludność ta bez trudu rozpoznawała emocje, jakie przedstawiono im na rysunkach. Robili to, opisując sytuacje w jakiej doświadczali poszczególnej emocji np.: strach opisywali jako ucieczkę przed dzikiem, bo nie maja oszczepu. Następnie poproszono ludzi z tej samej kultury, lecz tych którzy nie brali udziału pierwszej części eksperymentu o pokazanie wyrazu twarzy jaki towarzyszy poszczególnym emocjom. Zostało to utrwalone na taśmach, a następnie pokazane amerykańskim studentom. Okazało się, że oni również nie mieli problemu z odczytaniem emocji z twarzy ludności z Nowej Gwinei.
Życie w naszych czasach nie jest tak niepewne i niebezpieczne jak życie naszych przodków. Nie musimy uciekać przed drapieżnikami, polować na zwierzęta, aby zapewnić rodzinie pożywienie. Reakcje ciała na poszczególne emocje są jednak takie same, co może być dla nas tragiczne w skutkach. Niekontrolowana złość czy tez strach mogą prowadzić do „ porwania emocjonalnego”. Jest to gwałtowna reakcja nieadekwatna do bodźca, który ją wywołuje. Dawniej porwanie emocjonalne warunkowało duże szanse na przeżycie, dzisiaj to życie może nam utrudniać. W złości możemy powiedzieć słowa, których normalnie nie wypowiedzielibyśmy nigdy, oraz robić rzeczy, których się później wstydzimy.
W literaturze natknęłam się na charakterystyczny przypadek porwania emocjonalnego. Pewien drobny złodziejaszek chciał zrobić ostatni napad, a następnie skończyć z niegodziwym życiem. Wszystko szło jak po maśle dopóki nie odkrył, że jest świadek rabunku. Strach przed tym ,że świadek go pozna, sprawił, że złodziej stracił panowanie nad sobą. Chwycił tępe narzędzie i bez zastanowienia zaczął nim uderzać świadka. W efekcie jak się każdy domyśla świadek zmarł. Złodziej uciekł z miejsca zbrodni, a po paru dniach dobrowolnie zgłosił się na komisariat policji. Na pytanie dlaczego zabił, odpowiedział że przez moment stracił panowanie nad sobą i nie wiedział co się z nim dzieje. Wszystko działo się szybko i zanim zorientował się co zrobił, świadek już nie żył.
Co zatem robić, aby nie dopuścić do porwania emocjonalnego?
Ważna jest znajomość własnych emocji i świadomość swoich reakcji na dana emocję. Ale o tym…kiedy indziej)