Mimo tego, że użyteczność staje siÄ™ coraz bardziej znanÄ… dziedzinÄ…, to wciąż pokutuje wokóÅ‚ niej kilka dziwacznych mitów. Niektóre osoby nie znajÄ…ce zbyt głęboko tego tematu mogÅ‚yby przyjąć te mity za pewniki, a to jest już bardzo niebezpieczne. Co to za mity? Sprawdźmy i rozprawmy siÄ™ z nimi raz na zawsze :-)
Wpis ten powstaÅ‚ we wspóÅ‚pracy z Robertem Drózdem, którego poprosiÅ‚em o wsparcie i który jest autorem opisu mitów: 3, 4, 5 i 6. ByÅ‚em przekonany, że Robert da mi tylko parÄ™ zdaÅ„ odpowiedzi, a on tak siÄ™ rozpisaÅ‚, że w koÅ„cu zostaÅ‚ autorem wiÄ™kszej części tego wpisu ;-)
Mit 1: użyteczność to funkcjonalność
Funkcjonalność to zupeÅ‚nie co innego, niż użyteczność. Przynajmniej wedÅ‚ug Å›ciÅ›le fachowej terminologii. Niestety sÅ‚owa te sÄ… ze sobÄ… mylone. I robiÄ… to nawet tÅ‚umacze niektórych książek, którym nadaje siÄ™ w naszym jÄ™zyku tytuÅ‚y mówiÄ…ce o funkcjonalnoÅ›ci, podczas gdy one same traktujÄ… o użytecznoÅ›ci i tak też jest w oryginale!
Witryna wtedy jest funkcjonalna, gdy posiada wszystkie niezbÄ™dne funkcje i opcje potrzebne użytkownikom. To jednak wcale nie oznacza, że bÄ™dÄ… one użyteczne. Zgadzam siÄ™ z tym, że mogÄ… tu wystÄ™pować pewne problemy z terminologiÄ…. Jednakże, jak donosi artykuÅ‚ w serwisie użytecznosc.pl, polska terminologia informatyczna używa obu terminów w znaczeniach zgodnych z angielskim pierwowzorem. Tak wiÄ™c problemy pojawiajÄ… siÄ™ wtedy, gdy ktoÅ› zagadanienia informatyczne próbuje nazywać sÅ‚owami z jÄ™zyka potocznego.
Oczywiście należy tu wziąć pod uwagę czysty marketing - funkjonalność brzmi lepiej, niż użyteczność ;-)
Mit 2: użyteczność nie daje zysków
To jeszcze czÄ™stszy poglÄ…d i szczególnie w przypadku domorosÅ‚ych webmasterów, maÅ‚ych firm i osób prowadzÄ…cych e-biznes na mniejszÄ… skalÄ™ :-) Tymczasem poprawienie użytecznoÅ›ci może pomóc zwiÄ™kszyć obroty niemal każdego sklepu internetowego. Im wygodniejszy stanie siÄ™ on w użyciu, tym lepsze sprawi wrażenie na użytkownikach, tym lepiej bÄ™dzie kojarzony i tym chÄ™tniej użytkownicy bÄ™dÄ… z niego korzystać. WedÅ‚ug badaÅ„ przeprowadzonych przez Norman Nielsen Group skuteczność sklepu z poprawionÄ… użytecznoÅ›ciÄ… może siÄ™ podnieść nawet o 400%.
Rozsądne jest więc stwierdzenie, że efektywność każdej witryny może zostać zwiększona przez zwiększenie jej użyteczności, a zysk jest tu zależny od konkretnego rodzaju działalności.
Mit 3: użyteczność można ocenić na pierwszy rzut oka
Otóż nie można. Wpatrywanie siÄ™ w serwis jak w obrazek, daje nam najwyżej 1/4 informacji o potencjalnych problemach, znacznie wiÄ™cej wiemy dopiero gdy wejdziemy w interakcjÄ™. Trzeba po serwisie pochodzić, trzeba spróbować wykonać zadania, do których zostaÅ‚ stworzony. Dopiero wtedy widać problemy, których z pozoru nie ma.
Mit 4: użyteczność to prawie to samo, co dostępność
Typowo polski mit, nie spotkaÅ‚em siÄ™ z nim w publikacjach zachodnich. Czasami można traktować dostÄ™pność jako pewien podzbiór użytecznoÅ›ci, ale najczęściej sÄ… to odrÄ™bne dziedziny. A już wierutnÄ… bzdurÄ… bÄ™dzie krytykowanie ogólnej użytecznoÅ›ci serwisu, dlatego że nie dziaÅ‚a on w trybie tekstowym.
Mit 5: trzymanie siÄ™ zasad użytecznoÅ›ci ogranicza kreatywność, oznacza tworzenie mdÅ‚ych i podobnych do siebie serwisów
Powiedzcie to twórcom samochodów. JakoÅ› tak siÄ™ skÅ‚ada, że nadwozia i wykonanie wnÄ™trza mogÄ… siÄ™ zadziwiajÄ…co różnić, ale opÅ‚ywowy ksztaÅ‚t pozostaje taki sam, podobnie w tym samym miejscu mamy kierownicÄ™, pedaÅ‚y gazu i hamulca, czy przełączanie Å›wiateÅ‚. W wiÄ™kszoÅ›ci branż nauczono siÄ™, że używanie produktu nakÅ‚ada na designerów pewne ograniczenia. Jednak, jak przekonuje Don Norman, twórcy nigdy nie uczÄ… siÄ™ na błędach swoich poprzedników. MyÅ›lÄ™, że za parÄ™ lat sytuacja siÄ™ unormuje
Mit 6: testy na użytkownikach to jedyna słuszna metoda oceny użyteczności
Jest to częściowo prawda. RzeczywiÅ›cie, nic nie powie nam tak brutalnie prawdy o serwisie jak dobrze przygotowany test. Kwestia w tym przygotowaniu. JeÅ›li zadania testowe bÄ™dÄ… wydumane, użytkownik nie pasujÄ…cy do grupy docelowej, moderator nie dość spostrzegawczy - może siÄ™ okazać, że test niewiele nam powiedziaÅ‚. CzÄ™sto lepsze efekty da przeglÄ…d różnych Å›cieżek w statystykach, albo analiza heurystyczna przeprowadzona przez osobÄ™, która serwisu nie zna tak dobrze, jak my.