Dostępność - dlaczego warto

Nie zamierzam przekonywać do tworzenia witryn wedÅ‚ug zasad dostÄ™pnoÅ›ci, konieczny jest jednak pewien wstÄ™p dla osób mniej zorientowanych. Zainteresowanych odsyÅ‚am do lektury polskiego tÅ‚umaczenia książki “Dive Into Accessibility: 30 days to a more accessible web site” Marka Pilgrima. MichaÅ‚ ÅšwiÄ…tkiewicz - autor tÅ‚umaczenia, dostÄ™pnego pod tytuÅ‚em “W gÅ‚Ä…b dostÄ™pnoÅ›ci” wykorzystaÅ‚ osadzone w polskich realiach tzw. persony, czyli kompletne życiorysy fikcyjnych osób. SÄ… to hipotetyczni użytkownicy internetu - niewidomi, nie odróżniajÄ…cy koloru czerwonego, wÅ‚adajÄ…cy wyÅ‚Ä…cznie lewÄ… rÄ™kÄ…, pani używajÄ…ca szkÅ‚a powiÄ™kszajÄ…cego do czytania gazet. Å»adna z tych osób nie jest anonimowÄ… czÄ…stkÄ… zbiorowoÅ›ci - wszyscy posiadajÄ… wiarygodne życiorysy, przyzwyczajenia, ich domowe zwierzaki majÄ… imiona. Każdy zmuszony jest wykorzystywać internet w sposób odmienny niż znakomita wiÄ™kszość użytkowników.

Problemy i oczekiwania osób niepeÅ‚nosprawnych
Użytkowanie interfejsu przez osoby o obniżonej sprawności wiąże się kilkoma rodzajami barier:

• ograniczenia fizyczne - Å›lepota bÄ…dź sÅ‚aby wzrok, daltonizm, ograniczony proces poznawczy,
• ograniczenia techniczne - niewidoczna grafika, brak obsÅ‚ugi sktyptów Javascript, brak myszki, niska przepustowość Å‚Ä…cza, brak możliwoÅ›ci zwiÄ™kszenia rozmiaru tekstu.

Internauci o ograniczonych możliwoÅ›ciach (fizycznych bÄ…dź technicznych) wspomagajÄ… siÄ™ czÄ™sto specjalistycznym oprogramowaniem, uÅ‚atwiajÄ…cym korzystanie ze stron www. Może to być tekstowa przeglÄ…darka, albo program odtwarzajÄ…cy dźwiÄ™kowo odczytany kod HTML. Część użytkowników wykorzystuje zwykÅ‚e przeglÄ…darki, używajÄ…c jednak wyÅ‚Ä…cznie klawiatury swoich komputerów. Warto podkreÅ›lić, że dla wszystkich korzystanie z sieci bywa czÄ™sto jednÄ… z gÅ‚ównych form kontaktu ze Å›wiatem. Nawet jeżeli zapominamy o etycznej stronie wyÅ‚Ä…czania użytkowników niepeÅ‚nosprawnych z dostÄ™pu do informacji (tzw. wykluczenie cyfrowe [link google]), zastanówmy siÄ™ nad praktycznym zastosowaniem zasad dostÄ™pnoÅ›ci przy budowie interfejsów użytkownika. Przyjrzyjmy siÄ™ zaleceniom World Wide Web Consortium w tym zakresie (W3C).

Zalecenia Web Content Accessibility Guidelines (WCAG)
Nawet pobieżna lektura nagÅ‚ówków kolejnych wskazaÅ„ powinna przypominać znane już formuÅ‚y.
WymieÅ„my zatem 3 najważniejsze powody, dla których warto inwestować wysiÅ‚ki w dostÄ™pność interfejsu:

• zasady użytecznoÅ›ci,
• optymalizacja pod kÄ…tem wyszukiwarek (ang. SEO - Search Engine Optimization),
• poprawna realizacja standardu XHTML.

Serwis www, którego konstrukcja uwzglÄ™dnia zaÅ‚ożenia dostÄ™pnoÅ›ci, ma dużą szansÄ™ być użyteczny dla wszystkich internautów.

Używaj prostego i jasnego jÄ™zyka (ang. Use the clearest and simplest language appropriate for a site’s content.)

Także zgodnie z jednÄ… z heurystyk Nielsena, projektowany system powinien komunikować siÄ™ w sposób naturalny, jÄ™zykiem użytkownika. A wiÄ™c: jasny jÄ™zyk jest korzystny dla użytecznoÅ›ci i dostÄ™pnoÅ›ci.

KolejnÄ… zasadÄ™ heurystyk - kontrolÄ™ i wolność wyboru dla użytkownika - odnieść można do zalecenia dostÄ™pnoÅ›ci, w którym mówi siÄ™ o wÅ‚aÅ›ciwym użyciu znaczników oraz arkuszy stylów:

Używaj znaczników oraz arkuszy stylów i rób to wÅ‚aÅ›ciwie.

W jednym z podpunktów tego zalecenia jest mowa o wzglÄ™dnych wielkoÅ›ciach fontów, co daje użytkownikowi możliwość kontrolowania sposobu wyÅ›wietlania serwisu. Może to być korzystne nie tylko dla osób niepeÅ‚nosprawnych. Dodatkowo, WCAG zaleca użycie elementów nagÅ‚ówkowych HTML w odpowiedniej hierarchii (H1 przed H2 itp.) w celu ustalenia wÅ‚aÅ›ciwej struktury tekstu, w sposób zgodny ze specyfikacjami. W innym miejscu dokumentu odnaleźć można odwoÅ‚ania do rekomendacji W3C, co stanowić powinno jasny sygnaÅ‚, że dostosowanie interfejsu do odpowiedniego standardu - speÅ‚niajÄ…cego wymogi dostÄ™pnoÅ›ci - pozwoli zbudować serwis zgodny z szerszymi zasadami dobrego projektowania. Kod zgodny z rekomendacjÄ… W3C ma duże szanse na poprawne wyÅ›wietlanie w poszczególnych przeglÄ…darkach, natomiast wÅ‚aÅ›ciwa struktura tekstu, utrzymana w ryzach znaczników semantycznych, pozwala na oddzielanie prezentacji od samej treÅ›ci - speÅ‚niajÄ…c najlepsze standardy XHTML. Króto mówiÄ…c: semantycznie poprawny, zgodny z rekomendacjami W3C kod HTML jest dostÄ™pny.

Warto zauważyć po dobieÅ„stwo niektórych zaleceÅ„ WCAG do rad z Przewodnika Google dla webmastera:

Zapewniaj odpowiedniki treści prezentowanych wizualnie bądź za pomocą dźwięku (ang. Provide equivalent alternatives to auditory and visual content).

Staraj się używać tekstu zamiast ilustracji, aby wyświetlać ważne nazwy, treść bądź odnośniki. Crawler Google nie rozpoznaje tekstu zawartego w ilustracjach. Upewnij się, że znaczniki TITLE oraz ALT adekwatnie opisują treść ilustracji.

PamiÄ™tajmy, że oprogramowanie Google odczytuje treść strony w sposób podobny do czytników kodu dla osób niepeÅ‚nosprawnych. “Widzi” wyÅ‚Ä…cznie treÅ›ci czysto tekstowe, umieszczone w HTML, ignorujÄ…c ilustracje. Jeżeli zależy Ci na zinterpretowaniu zawartoÅ›ci obrazków (wykresy, nagÅ‚ówki, graficzne menu), oznaczaj je zgodnie z zasadami dostÄ™pnoÅ›ci.

Wreszcie, zasada, której specjaliÅ›ci od użytecznoÅ›ci poÅ›wiÄ™cajÄ… wiele uwagi:

Zapewniaj przjerzyste mechanizmy nawigacyjne

Treść niektórych podpunktów tej wskazówki wÅ‚aÅ›ciwe wprost pokrywa siÄ™ z zaleceniami ekspertów. WCAG nakazuje wiÄ™c grupować podobne odnoÅ›niki, nawoÅ‚uje do zachowania spójnoÅ›ci nawigacji, zaleca intuicyjne etykiety tekstowe . Trudno o wiÄ™kszÄ… zgodność ze wskazaniami na rzecz użytecznoÅ›ci. Przejrzysta, dostÄ™pna nawigacja stanowi o użytecznoÅ›ci interfejsu.

Powyższe zasady to tylko kilka wybranych wyjÄ…tków z Web Content Accessibility Guidelines, zestawionych z zaleceniami ekspertów użytecznoÅ›ci, standardami W3C oraz przewodnikiem Google. Uważna lektura peÅ‚nej treÅ›ci zaÅ‚ożeÅ„ WCAG powinna upewnić projektantów, że warto budować systemy dostÄ™pne. Nie tylko dla niepeÅ‚nosprawnych.